“หลักจิตวิทยา” กับการรับมือความเครียดในสถานการณ์โควิด-19

ผศ.ดร.สาธร ใจตรง อาจารย์วิชาจิตวิทยา มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม ให้สัมภาษณ์กับคนต้นคิดว่า กลุ่มคนที่น่าเป็นห่วงในสังคมยุคการแพร่ระบาดของโควิดนั้นไม่ได้มีแค่ผู้ติดเชื้อเพียงอย่างเดียว ผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อก็มีการใช้ชีวิตที่เปลี่ยนไป มีการปรับตัวและต้องเผชิญกับหลายหลายปัญหาจนเกิดผลกระทบทางด้านจิตใจ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการเรียน การทำงาน ด้านครอบครัว ด้านร่างกาย ล้วนได้รับผลกระทบครั้งนี้ แต่ทุกปัญหาสามารถแก้ไขได้ด้วยหลักจิตวิทยาที่เริ่มต้นจากความคิดของเราเอง เป็นอย่างไรนั้นไปฟังบทสัมภาษณ์คนต้นคิดวันนี้กันเลยค่ะ

มีวิธีรับมือกับความคิดที่ทำให้เกิดความเครียดได้อย่างไร

การคิดเป็นกลไกครับ เป็นกระบวนการทางสมองซึ่งเป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่เราใช้ในการที่จะตอบโต้ เผชิญกับเหตุการณ์ต่าง ๆ เข้ามา การที่ห้ามไม่ให้คิดเป็นเรื่องที่ยากแล้วก็เป็นเรื่องที่ท้าทายมากครับ แต่ถ้าเกิดเรามีวิธีการคิดหรือ Mind Set หรือว่าแนวทางความคิดเผื่อที่จะรับมือเอาไว้ หรือป้องกันเอาไว้ตรงนั้นน่าจะเป็นประโยชน์กับสถานการณ์ในตอนนี้

ถ้าเป็นเรื่องแนวคิดอยากให้เริ่มต้นจากความคิดของเราก่อน ถ้าเราหมั่นสำรวจทำความเข้าใจกับตัวเองบ่อย ๆ เราก็จะเห็นถึงร่องรอยความคิด หรือความรู้สึกของเราที่กำลังเกิดขึ้นในสถานการณ์นั้น ๆ ครับ ถ้าเราเข้าใจเราสามารถอธิบายสิ่ง ๆ นั้นได้ ยกตัวอย่างเช่น บางคนนอนไม่หลับ พอเริ่มคุยเริ่มสำรวจไปก็จะพบว่าสาเหตุที่นอนไม่หลับเพราะความเครียด ความเครียคือความรู้สึกใช่ไหมครับ เราก็สำรวจต่อไปอีกนิดนึงเครียดเรื่องอะไร ก็เครียดกับสถานการณ์โควิดที่กำลังจะเกิดขึ้น หรือปัจจุบันเกิดขึ้นแล้ว ในขณะที่เรามีความเครียดเราจะมีความคิดต่อเหตุการณ์นั้น ๆ เยอะแยะมากมายเต็มไปหมด โดยเฉพาะความคิดในทางลบเนี่ยมันสร้างความเครียดและความวิตกกังวลได้ดี

ถ้าเราจะปรับเปลี่ยนความคิดก็จะเป็นวิธีการที่เริ่มต้นนะครับ ทำให้เราได้รับมือกับสถานการณ์โควิดที่มันกำลังแพร่ระบาดนี้เป็นอีกวิธีหนึ่งที่คุณสามารถทำได้ อาจจะเริ่มต้นจากการค่อย ๆ ปรับความคิด การที่เราเปิดรับติดตามข่าวสารต่าง ๆ อย่างมีสติ เพราะว่าถ้าเราเปิดรับข้อมูลมากจนเกินไปมันจะทำให้กระบวนกามคิดของเรารวมถึงจิตใจทำงานหนักต้องรับข่าวสารที่พอดี ๆ

อย่างที่สองคือการสำรวจและเรียนรู้นอารมณ์ตัวเองอยู่บ่อย ๆ เป็นธรรมชาติที่หลายคนจะมีความคิดความรู้สึก จะวิตกกังวลอาจจะมีความเครียด เราสามารถที่จะอนุญาตให้เราคิดแบบนั้นหรือว่ารู้สึกแบบนั้นได้แต่ขอให้เรารู้เท่าทันมันแล้วกัน ประการที่สามอยากจะแนะนำในเรื่องของการฝึกสติ ถ้าเรามีสติเราจะสามารถกำกับความคิดหรือว่ากำกับเรื่องของอารมณ์ความรู้สึกได้

เช่น เทคนิคง่าย ๆ ก็คือการสังเกตลมหายใจเข้าออกในขณะที่เราอ่านข่าวก็ดี เราดูในโซเชียลเน็ตเวิร์กก็ดีถ้าเราสังเกตร่างกายของเรา ร่างกายของเรามันจะไม่โกหกเลย ว่ามันกำลังจะแสดงอะไรออกมาอันนี้ครับก็เป็นการสังเกตอย่างหนึ่งให้สังเกตร่างกายตัวเองอยู่บ่อย ๆ เพิ่มเติมก็คือเรื่องของการใช้ชีวิตพยายามใช้ชีวิตให้เป็นปกติให้มากที่สุด ต่อมาก็อยากให้เชื่อมต่อกับบุคคลเอาไว้ ก็จะมีการติดต่อสื่อสารผ่านช่องทางออนไลน์แต่เราก็ยังสามารถเชื่อมต่อทางด้านจิตใจกันได้ด้วยการสนทนา ด้วยการติดต่อสื่อสาร ด้วยคำพูดการสื่อสารเชิงบวกที่ให้กำลังใจสนับสนุนซึ่งกันและกัน

Social Distancing ทำให้ความสัมพันธ์เหมือนเดิมได้อย่างไร

พอพูดถึงประเด็นนี้นึกถึงคำอยู่คำหนึ่งคำว่า “ห่างกันสักพัก แต่ยังรักเหมือนเดิม” การสื่อสารครับมันสำคัญมาก เพราะการสื่อสารเป็นกระบวนการที่ทำให้เราสื่อถึงความรู้สึกหรือความเข้าใจซึ่งกันและกันได้ โดยให้การสื่อสารเป็นลักษณะเชิงบวก เน้นในเรื่องของการใช้คำพูดการในเรื่องการสนับสนุนการให้กำลังใจ หรือแม้กระทั่งการถามไถ่สารทุกข์สุกดิบกันนะครับ เช่น วันนี้เป็นอย่างไรบ้าง เหนื่อยไหม มีอะไรให้ช่วยไหม อยากเล่าอะไรให้ฟังหรือเปล่า ดังนั้นเวลาที่เราสื่อสารกับใคร อยากให้เพิ่มเรื่องของการฟังเพราะการฟังสำคัญมากนะครับ

ผลดีของคนที่มีความรู้แนวจิตวิทยาต่อสถานการณ์โควิด

พอพูดถึงจิตวิทยาหลายคนจะรู้สึกว่ามันห่างไกลจากตัวเองใช่ไหมครับ แต่จริง ๆ แล้วเนี่ยจิตวิทยาเป็นเรื่องที่อยู่ในชีวิตของเราทุกคนเลย สำหรับคนที่มีความรู้ความเข้าใจก็จะเป็นข้อได้เปรียบประการหนึ่งที่สามารถเอาความรู้ไปใช้ในเรื่องของการทำความเข้าใจกับตัวเอง เช่น พฤติกรรมของตัวเองพอเราเข้าใจเราจะสามารถอธิบายสาเหตุนั้นได้ว่ามันเกิดจากอะไร จากนั้นก็เข้าไปสู่ในโหมดของการเปลี่ยนแปลง จัดการหรือปรับตัว ตรงนี้เราสามารถที่จะเรียนรู้และนำหลักการทางด้านจิตวิทยามาลองใช้กับตัวเราเองได้ 

ขอเป็นกำลังใจนะครับให้กับท่านที่รู้สึกว่าชีวิตกำลังประสบปัญหากับความทุกข์หรือความยุ่งยากกับสถานการณ์การแพร่ระบาดในครั้งนี้ สิ่งหนึ่งที่อยากจะฝากก็คือ ขอให้เราเชื่อมั่นในตัวเองนะครับว่าเรามีศักยภาพที่จะดูแลตัวเอง เรามีศักยภาพที่จะเรียนรู้ที่จะปรับตัว แล้วก็เรามีศักยภาพที่จะนำตัวเองที่จะพาตัวเองให้ผ่านพ้นจากวิกฤติตรงนี้ไปได้ ก็ขอเป็นกำลังใจให้นะครับ