เมื่อวันที่ในปฏิทินเดินทางเข้าสู่ช่วงเดือนตุลาคม หลายคนทราบดีว่าประเทศไทยกำลังเข้าสู่ช่วงปลายฝนต้นหนาว จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่จะเริ่มมีคนตั้งตารอคอยอากาศเย็น เพราะอยากที่จะหยิบเสื้อกันหนาวที่กองอยู่ก้นตู้ขึ้นมาใส่ และคาดหวังว่าจะได้ใส่ไปยาว ๆ 3-4 เดือน (เพราะปกติฤดูหนาวของไทยจะอยู่ในช่วงกลางเดือนตุลาคม – กลางเดือนกุมภาพันธ์) อยากรู้ว่าปีนี้จะหนาวได้สักแค่ไหน จะหนาวจริง ๆ อยู่กี่วัน และเริ่มรอฟังประกาศจากทางกรมอุตุนิยมวิทยา ว่าเมื่อไรจะออกมาประกาศให้ชื่นใจ ว่าประเทศไทยเข้าสู่ฤดูหนาวอย่างเป็นทางการแล้ว ซึ่งทางกรมอุตุนิยมวิทยาก็จะออกประกาศแจ้งให้ทราบในทุกปี
ล่าสุด ในปี 2569 ข่าวดีที่หลายคนรอคอยก็มาถึงแบบสด ๆ ร้อน ๆ เมื่อทางกรมอุตุนิยมวิทยาออกมาประกาศเรียบร้อยแล้วว่า ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูหนาวอย่างเป็นทางการ ในวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 หรือก็คือวันนี้นี่แหละ โดยมีพ่วงท้ายมาเพื่อความชัดเจนว่า ไม่ได้หนาวทุกพื้นที่ เช้าเย็น กลางวันยังร้อน และช่วงต้นฤดูสภาพอากาศยังแปรปรวน ในขณะที่ภาคใต้ ซึ่งเป็นภาคที่ไม่มีฤดูหนาว ยังต้องรับมือฝนตกชุก และฝนหนักบางพื้นที่
คำถามคือ ถ้าอย่างนั้น กรมอุตุนิยมวิทยาใช้เกณฑ์อะไรมาพิจารณาว่าวันที่เท่านั้นเท่านี้ คือวันที่เข้าสู่ฤดูหนาวอย่างเป็นทางการล่ะ ในเมื่อบางพื้นที่ (ที่ไม่ใช่ภาคใต้) เมื่อวานก็ยังมีฝนตกหนักอยู่เลย พอเข้าเช้าวันใหม่ปุ๊บก็เปลี่ยนเป็นฤดูหนาวปั๊บได้เลยเหรอ และที่สำคัญที่สุดที่ทำให้หลายคนสงสัย คือคนไทยจำนวนมากยังรู้สึกว่าอากาศร้อนขนาดนี้เนี่ยนะเข้าฤดูหนาว บางคนอาจจะสัมผัสได้ว่าอากาศมันเย็นลงบ้างแหละ แต่ก็แค่รู้สึกสบายตัว ไม่ได้ถึงขั้นหนาวแต่อย่างใด ซึ่งก็เป็นสภาพอากาศปกติหลังฝนตกที่อาจจะรู้สึกเย็น ๆ แล้วอะไรที่กำหนดว่าเราเข้าสู่ฤดูหนาวล่ะ?
3 เกณฑ์ชี้ ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูหนาว
กรมอุตุนิยมวิทยามีการกำหนดเกณฑ์สำหรับพิจารณาการเข้าสู่ฤดูหนาวของประเทศไทยอย่างเป็นทางการไว้ 3 ข้อสำคัญ เพื่อให้การประกาศเปลี่ยนผ่านฤดูกาลสอดคล้องกับสภาพอากาศที่เกิดขึ้นจริง
1. อุณหภูมิต่ำสุดอยู่ในเกณฑ์อากาศเย็น คือต้องต่ำกว่า 23 องศาเซลเซียส
เกณฑ์แรกคือ อุณหภูมิต่ำสุดของประเทศไทยตอนบนจะต้องลดลงมาอยู่ในเกณฑ์อากาศเย็น คือมีอุณหภูมิต่ำสุดน้อยกว่า 23 องศาเซลเซียส นี่เป็นหนึ่งในสัญญาณสำคัญของการเปลี่ยนผ่านจากฤดูฝนเข้าสู่ฤดูหนาว ถึงอย่างนั้น การพิจารณาฤดูกาลก็ไม่ได้อาศัยแค่อุณหภูมิที่ลดลงเพียงวันเดียวหรือเฉพาะบางพื้นที่ จะต้องดูแนวโน้มสภาพอากาศประกอบกับเกณฑ์ข้ออื่นด้วย
2. ลมเปลี่ยนทิศ โดยลมตะวันออกเฉียงเหนือหรือลมตะวันออก ต้องพัดปกคลุมประเทศไทย
เกณฑ์ต่อมาคือ การเปลี่ยนแปลงของกระแสลมในบรรยากาศ กรมอุตุนิยมวิทยาจะพิจารณาทิศทางลมใน 2 ระดับความสูง ได้แก่
- ลมระดับล่าง (ความสูงประมาณ 100–3,500 เมตร) เป็นลมตะวันออกเฉียงเหนือ หรือลมตะวันออก
- ลมระดับบน (ความสูงประมาณ 5,000 เมตรขึ้นไป) เป็นลมตะวันตก
การเปลี่ยนทิศทางของลมในแต่ละระดับ จึงเป็นอีกหนึ่งสัญญาณที่ช่วยบ่งบอกถึงการเปลี่ยนแปลงของระบบบรรยากาศและการเข้าสู่ฤดูกาลใหม่
3. การกระจายตัวของฝนของประเทศไทยตอนบน ต้องลดลงอย่างต่อเนื่อง
เกณฑ์สุดท้ายคือ ปริมาณและการกระจายตัวของฝนในประเทศไทยตอนบนต้องลดลงอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะสะท้อนการเปลี่ยนผ่านจากช่วงฤดูฝนไปสู่ช่วงฤดูหนาว เพราะหากยังมีฝนตกกระจายตัวต่อเนื่องในหลายพื้นที่ แสดงว่าสภาพอากาศยังไม่เปลี่ยนผ่านเข้าสู่รูปแบบของฤดูหนาวอย่างสมบูรณ์
ทั้ง 3 เกณฑ์นี้จึงเป็นองค์ประกอบสำคัญที่กรมอุตุนิยมวิทยาใช้พิจารณาร่วมกัน ก่อนประกาศว่าประเทศไทยเข้าสู่ฤดูหนาวอย่างเป็นทางการ เพราะการประกาศเปลี่ยนฤดูกาลเป็นการประกาศเปลี่ยนทั้งประเทศ ไม่ใช่วัดตามพื้นที่ เกณฑ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นอาจชัดเจนว่าประเทศไทยเปลี่ยนฤดูกาลเข้าสู่ฤดูหนาวแล้ว แต่ไม่ได้แปลว่าจะต้องรู้สึกหนาวในทุกพื้นที่ และก็ไม่ใช่ว่าต้องหนาวทันทีที่ประกาศด้วย!
และนอกจากเกณฑ์การเข้าสู่ฤดูหนาวแล้ว กรมอุตุนิยมวิทยายังได้จำแนกระดับความหนาวเย็นตามอุณหภูมิ เพื่อใช้บอกลักษณะสภาพอากาศที่ประชาชนจะเผชิญ โดยแบ่งเป็น 3 ระดับ
- อากาศเย็น (Cool) อุณหภูมิตั้งแต่ 16.0–22.9 องศาเซลเซียส
- อากาศหนาว (Cold) อุณหภูมิตั้งแต่ 8.0–15.9 องศาเซลเซียส
- อากาศหนาวจัด (Very Cold) อุณหภูมิตั้งแต่ 7.9 องศาเซลเซียสลงไป
ดังนั้น แม้ว่าในบางวันที่อุณหภูมิจะลดลงมาอยู่ที่ 20–22 องศาเซลเซียส จนหลายคนเริ่มรู้สึกเย็น ๆ แต่ตามเกณฑ์การจำแนกสภาพอากาศยังจัดอยู่ในระดับอากาศเย็น ไม่ใช่อากาศหนาว (ถึงแม้ว่าบางคนจะบอกว่าแค่ 20 องศา ก็หนาวแล้ว แต่ประมาณนี้แหละกำลังสบายตัว ไม่ร้อนตับแตกและไม่หนาวจนทรมาน)
ทำไมปีนี้หนาวช้า
โดยปกติประเทศไทยจะเข้าสู่ฤดูหนาวในช่วงกลางเดือนตุลาคม และจะสิ้นสุดประมาณกลางเดือนกุมภาพันธ์ของปีถัดไป อย่างไรก็ตาม ช่วงเวลาดังกล่าวนั้นเป็นกรอบฤดูกาลตามปกติ ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป๊ะ ๆ ตามนี้เสมอไป เพราะการจะประกาศเข้าสู่ฤดูหนาวในแต่ละปีต้องพิจารณาจากสภาพอากาศที่เกิดขึ้นจริงตามเกณฑ์ของกรมอุตุนิยมวิทยา 3 ข้อดังที่ได้กล่าวไปข้างต้น
เมื่อปีที่แล้ว (2568) กรมอุตุนิยมวิทยาประกาศว่าประเทศไทยเข้าสู่ฤดูหนาวตั้งแต่วันที่ 23 ตุลาคม ขณะที่ในปีนี้ ผ่านเดือนเดือนตุลาคมมาก็แล้ว เข้าสู่ต้นพฤศจิกายนมาจนเกือบสิบวัน เพิ่งจะมีประกาศออกมาว่าไทยเข้าสู่ฤดูหนาว แล้วทำไมถึงมาช้ากว่าปีแล้วตั้งครึ่งเดือนแน่ะ ซึ่งอุตุนิยมวิทยาก็ไม่ได้ปล่อยให้เราสงสัยกันนาน ทำอินโฟกราฟิกออกมาเฉลยตั้งแต่วันที่ 2-3 พฤศจิกายนแล้วว่าทำไม
กรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่า “ย้อนดูปี 2566 ซึ่งเป็นปีที่ประเทศไทยเริ่มต้นฤดูหนาวช้า เนื่องจากเป็นปีที่เกิดปรากฏการณ์ Strong El Niño ประเทศไทยตอนบนยังคงมีฝนตกต่อเนื่องในเดือน ต.ค. และบริเวณภาคกลางและภาคตะวันออกยังมีฝนในช่วงครึ่งแรกของเดือน พ.ย. ต่อมา ในช่วงครึ่งหลังเดือน พ.ย. อุณหภูมิเริ่มลดลง มีอากาศเย็นถึงหนาว กรมอุตุฯ จึงประกาศเข้าสู่ฤดูหนาวในวันที่ 14 พ.ย. 2566 ส่วนในปี 2569 ปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยาบางประการมีความคล้ายคลึงกับปี 2566 จึงส่งผลให้ช่วงเริ่มต้นฤดูหนาวจะมีลักษณะอากาศคล้ายกัน” พร้อมทั้งทิ้งท้ายไว้ว่าปีนี้อาจจะได้เสื้อหนาวช้าไปสักหน่อย แต่ไม่ได้แปลว่าจะไม่ได้ใส่นะ!
แล้วจะได้ใส่แน่นอนไหม แบบว่าอากาศเย็นจนต้องหยิบมาใส่ แล้วจะได้ใส่กันเต็มที่กี่วัน นั่นเป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่อไป
