วิกฤตอาร์เจนตินา-เวเนซุเอลา บทเรียนที่ต้องศึกษา ถ้าไม่อยากก้าวพลาด

หลังรัฐบาลแจกเงิน 500 บาท เป็นของขวัญแด่ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ หรือ #บัตรคนจน เกิดกระแสชื่นชม “ลุงตู่” ในโลกโซเชียลล้นหลาม ถึงขั้นอยากให้นั่งเก้าอี้นายกฯ ต่อ หรืออยากให้แจกเงินแบบนี้ไปตลอด เมื่อมีกระแสบวก ก็ย่อมมีกระแสลบ อีกฝั่งมองว่า สวัสดิการรัฐที่ว่า อาจพาประเทศเข้าสู่วิกฤตทางเศรษฐกิจ ดังที่เกิดกับอาร์เจนตินาและเวเนซุเอลา แต่รู้ไหมว่า แท้จริงแล้ววิกฤตทางเศรษฐกิจของ 2 ประเทศนั้น มิได้เกิดจากความล้มเหลวจากโครงการประชานิยมเพียงอย่างเดียว

และนี่คือ เหตุผลที่ทำให้อาร์เจนตินาและเวเนซุเอลา ตกอยู่ในฐานะประเทศที่ล่มสลายทางเศรษฐกิจ ถึงขั้นขายทรัพย์สินภายในประเทศกันทีเดียว

อาร์เจนตินา

ความตกต่ำทางเศรษฐกิจของประเทศอาร์เจนตินานั้น ประกอบด้วย

(1) ค่าเงินเปโซ ที่อ่อนตัวลง

ต้องยอมรับว่า ปัญหาการเมืองและสังคมที่สะสมมานาน เป็นหนึ่งในสาเหตุที่พาอาร์เจนตินาเข้าสู่ภาวะวิกฤต ประกอบกับ “นโยบายเศรษฐกิจ” ที่ตรึงอัตราแลกเปลี่ยนเงินเปโซแบบไม่สมเหตุผล (1 เปโซ ต่อ 1 ดอลลาร์) แม้ทำให้ค่าเงินเปโซมีเสถียรภาพมากขึ้น แต่ก็เฉพาะสกุลเงินดอลลาร์ตามอัตราแลกเปลี่ยนทางการเท่านั้น ขณะที่อัตราแลกเปลี่ยนในท้องตลาด เปลี่ยนไปตามภาวะเศรษฐกิจของอาร์เจนตินา ซึ่งผลที่ตามมา คือ รัฐบาลกู้เงินมาใช้มากขึ้น หนี้ต่างประเทศเพิ่มขึ้น ขณะที่เงินทุนต่างประเทศไหลออกไม่หยุด ทำให้ค่าเงินเปโซในตลาดทรุดลงอย่างรวดเร็ว และเกิดเงินเฟ้อรุนแรง

(2) ผลจากการทุจริตคอร์รัปชั่นของรัฐบาล

การกำหนดนโยบายที่เอื้อประโยชน์แก่นักลงทุนต่างชาติ ไม่ว่าจะเป็นการตรึงอัตราแลกเปลี่ยนเงินเปโซกับเงินดอลลาร์ เพื่อให้นักลงทุนต่างชาติโกยเงินกลับไปโดยไม่ขาดทุน ทั้งที่จริงอัตราแลกเปลี่ยน 1 เปโซ ในท้องตลาดแลกเปลี่ยนได้ไม่ถึง 1 ดอลลาร์ ซึ่งการกระทำของรัฐบาล เป็นผลให้เงินทุนสำรองของประเทศที่เป็นสกุลเงินดอลลาร์ลดลงอย่างรวดเร็ว ทำให้เศรษฐกิจในอาร์เจนตินายิ่งเลวร้ายลง

(3) IMF ปัจจัยภายนอกที่มีอิทธิพลต่อรัฐบาล

ภายหลังที่เศรษฐกิจภายในประเทศตกต่ำ รัฐบาลต้องกู้เงินจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือ IMF เพื่อมาแก้ไขปัญหา ขณะที่ IMF ระบุเงื่อนไขในการกู้เงินว่า อาร์เจนตินาต้องใช้นโยบายเศรษฐกิจหดตัว เพื่อลดการใช้จ่ายภายในประเทศ อาทิ ตัดการใช้จ่ายภาครัฐ เพิ่มภาษี ลดสวัสดิการ และปรับเพิ่มอัตราดอกเบี้ย นอกจากนี้ IMF ยังให้อาร์เจนตินาแปรรูปรัฐวิสาหกิจสาธารณูปโภคพื้นฐาน ส่งผลให้ภาวะเศรษฐกิจของอาร์เจนตินาทรุดตัวลงอย่างรวดเร็วและรุนแรง ทำให้ชาวอาร์เจนตินาส่วนใหญ่เริ่มสิ้นหวัง และตัดสินใจอพยพออกนอกประเทศเป็นจำนวนมาก


เวเนซุเอลา 

ยากจะเชื่อว่า เวเนซุเอลา ประเทศที่มีปริมาณน้ำมันสำรองมากที่สุดในโลก และเป็นหนึ่งในประเทศที่ร่วมก่อตั้งองค์การกลุ่มประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน หรือ โอเปก (OPEC) ต้องตกอยู่ในภาวะวิกฤตทางเศรษฐกิจไม่ต่างจาก อาร์เจนตินา เพียงแต่สาเหตุไม่ได้เกิดจากบริหารประเทศผิดพลาดของรัฐบาลเท่านั้น ยังมีเหตุอื่นด้วย คือ

(1) พึ่งพารายได้หลัก จาก “น้ำมัน” เพียงอย่างเดียว

เวเนซุเอลา มีรายได้หลักจาก “น้ำมัน” เพียงอย่างเดียว เมื่อราคาน้ำมันขึ้น ก็มีเงินเข้าคลังเป็นจำนวนมาก หากราคาน้ำมันตก รายได้ส่วนนี้ก็หายไป ทำให้รัฐบาลแก้ปัญหาด้วยการออกพันธบัตรขอกู้เงินทั้งในและต่างประเทศ แต่เมื่อเครดิตที่เคยมีหมดไป ไม่อาจพึ่งพาใครได้ สุดท้าย รัฐบาลต้องพิมพ์ธนบัตรออกมาใช้จ่ายแทน ก่อให้เกิดอัตราเงินเฟ้อสูง ค่าเงินโบลิวาร์ซึ่งเป็นสกุลเงินของเวเนซุเอลาแทบจะไร้ค่า อาทิ เดิมเงิน 30 บาท ซื้อข้าวได้ 1 จาน แต่ตอนนี้ ต้องใช้เงินถึง 30,000 บาท เพื่อซื้อข้าวซักจาน

(2) ทุ่มงบกับนโยบายประชานิยมจนเกินไป

การที่รัฐบาลนำรายได้ จากน้ำมันมาช่วยเหลือผู้ที่มีรายได้น้อยแบบให้เปล่า หรือแบบให้ซื้อของในราคาถูก โดยการกดราคาสินค้าจำเป็น ๆ ให้อยู่ในระดับต่ำมาก (แม้กระทั่งราคาน้ำมันก็ถูกกดราคา) ประกอบกับการช่วยเหลือที่ว่า เป็นการแจกเงินมากกว่าการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ที่มีรายได้น้อย ไม่แปลกที่ชาวเวเนซุเอลาส่วนใหญ่ จะรู้จักแต่การเป็นผู้รับ (ของฟรี) ไม่รู้จักทำงาน เพื่อเลี้ยงดูตนเอง ทำให้แจกเงินไปเท่าไรก็ไม่เคยพอ นี่อาจเป็นคำตอบว่า เหตุใดงบประมาณในคลังของเวเนซุเอลาหมดลงอย่างรวดเร็ว

(3) การแก้ปัญหาเศรษฐกิจที่ผิดพลาด

ด้วยภาวะเงินเฟ้อขั้นรุนแรงที่เกิดขึ้น รัฐบาลเร่งแก้ปัญหาด้วยการผลักดันนโยบายต่าง ๆ อาทิ เพิ่มเงินเดือนขั้นต่ำ 30 เท่า หรือสร้างสกุลเงินใหม่ ที่มีค่ามากกว่าเงินสกุลเดิม 100,000 เท่า เพื่อให้ประชาชนไม่ต้องแบกเงินเป็นกระสอบไปจับจ่ายสินค้า แต่ดูเหมือนปัญหาเศรษฐกิจที่ฝังรากลึกมานาน ไม่อาจแก้ปัญหาได้โดยง่าย ทำให้ปัจจุบัน ชาวเวเนซุเอลาที่มีฐานะยากจน ต้องเลือกระหว่างแบมือขอความช่วยเหลือจากรัฐบาลต่อไป หรือไปตายเอาดาบหน้า ด้วยการอพยพไปยังประเทศข้างเคียง

เมื่อมองภาพรวม พบว่า วิกฤตทางเศรษฐกิจของอาร์เจนตินาและเวเนซุเอลา มิได้เกิดจากนโยบายประชานิยมเพียงอย่างเดียว ดังนั้น อย่าเพิ่งกังวลว่า ไทย ที่ใช้นโยบายประชานิยมจะมีจุดจบเช่นเดียวกัน เพราะเศรษฐกิจเรายังไม่ย่ำแย่ขนาดนั้น ทั้งยังมีเงินทุนสำรองระหว่างประเทศนอนอยู่ในคลังมากพอ ที่จะรักษาเสถียรภาพค่าเงินบาท