4 กลุ่มโรคพฤติกรรมการกินผิดปกติ หรือ Eating Disorders

วันที่ 4 มีนาคมของทุกปี เป็นวันอ้วนโลก (World Obesity Day) ซึ่งมีจุดประสงค์ในการรณรงค์สร้างความตระหนักถึงผลกระทบของโรคอ้วนสุขภาพทางกายและจิตใจ ซึ่งสาเหตุของโรคอ้วน นอกจากวิถีชีวิตและพฤติกรรมการกินแล้ว โรคอ้วนยังอาจมีสาเหตุจากโรคทางจิตเวชในกลุ่มโรคความผิดปกติทางการกิน (Eating disorders) ซึ่งโรคเหล่านี้พบได้บ่อย แต่มักจะถูกมองข้าม และในบางกรณี หากปล่อยไว้อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

นายแพทย์ณชารินทร์ พิภพทรรศนีย์ จิตแพทย์ โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital กล่าวว่า โรคความผิดปกติทางการกิน (Eating disorders) เป็นโรคทางจิตเวช ที่มีอาการสำคัญ คือ พฤติกรรมการกินที่ผิดปกติไป ไม่ว่าจะเป็นการอดอาหาร หรือกินเยอะจนควบคุมไม่ได้ ซึ่งอาการทางพฤติกรรมเหล่านี้ มีความสัมพันธ์กับสภาวะจิตใจ เช่น อาจสัมพันธ์กับความกังวลต่อน้ำหนักตัว กังวลต่อรูปร่าง เป็นต้น

4 กลุ่มโรค พฤติกรรมการกินผิดปกติ หรือ Eating Disorders ที่พบได้บ่อย

  • Anorexia nervosa (อะนอเร็กเซีย) เป็นกลุ่มที่มีความกังวลเกี่ยวกับรูปร่างมาก พยายามควบคุมพฤติกรรมการกินของตนเอง ทำให้กินน้อยลง อดอาหาร นำไปสู่น้ำหนักตัวที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลต่อสุขภาพทางร่างกาย ตั้งแต่ ผมร่วง โลหิตจาง ขาดประจำเดือน กระดูกพรุน ไปจนถึงภาวะหัวใจหยุดทำงาน และเสียชีวิตได้ ในรายที่มีอาการรุนแรง
  • Bulimia nervosa (บูลีเมีย) เป็นกลุ่มที่มีความกังวลเกี่ยวกับรูปร่างมาก แต่ก็ควบคุมพฤติกรรมการกินของตนเองไม่ได้ จึงมีช่วงเวลาที่กินอาหารปริมาณมากแบบควบคุมไม่อยู่ หลังจากนั้นก็เกิดความรู้สึกผิด และพยายามชดเชยในสิ่งที่กินเข้าไป โดยการทำให้ตัวเองอาเจียน หรือออกกำลังกายมากจนเกินไป ซึ่งกรดในกระเพาะที่ออกมาผ่านการอาเจียน สามารถส่งผลให้ทางเดินอาหารอักเสบ ฟันสึกกร่อน รวมไปถึงทำให้เกิดภาวะการขาดน้ำ เกลือแร่เสียสมดุล ซึ่งนำมาสู่ภาวะหัวใจวาย เป็นอันตรายถึงชีวิตได้
  • Binge eating disorders (โรคกินไม่หยุด) เป็นกลุ่มที่ควบคุมพฤติกรรมการกินของตนเองไม่ได้ จึงมีช่วงเวลาที่กินอาหารปริมาณมากอย่างรวดเร็ว และรู้สึกไม่สามารถควบคุมตนเองได้ ถึงแม้ว่าจะอิ่มแล้วก็ตาม ซึ่งพฤติกรรมการกินแบบนี้ สามารถนำมาซึ่งโรคคอเลสเตอรอลสูง ความดันโลหิตสูง และก่อให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง ตามมาได้
  • โรคความผิดปกติทางการกินอื่น ๆ ซึ่งอยู่นอกเหนือโรคที่พบบ่อยข้างต้น เช่น การกินอาหารได้อย่างจำกัดชนิด ส่งผลให้ร่างกายขาดสารอาหารบางกลุ่ม หรือ การมีพฤติกรรมกินวัตถุที่ไม่ใช่อาหาร เช่น กินดิน กินกระดาษ กินไส้ลวดเย็บกระดาษ เป็นต้น

เช็กลิสต์อาการโรคพฤติกรรมการกินผิดปกติ

  • คุณเคยทำให้ตัวเองอาเจียน ใช่หรือไม่
  • คุณมีความกังวลว่าตัวเองไม่สามารถควบคุมปริมาณอาหารที่ตัวเองกินได้ ใช่หรือไม่
  • คุณน้ำหนักลดไปมากกว่า 6 กิโลกรัม ใน 3 เดือน ใช่หรือไม่
  • คุณเชื่อว่าตัวเองอ้วน ทั้ง ๆ ที่คนอื่นบอกว่าคุณผอมเกินไป ใช่หรือไม่
  • คุณคิดว่าอาหารมีอิทธิพลต่อการใช้ชีวิตของคุณมาก หรือมีความหมกมุ่น จนกระทั่งวิถีชีวิตเปลี่ยนแปลงไปเพราะอาหาร ใช่หรือไม่

หากคำตอบตรงกับลิสต์ข้างต้นตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป คุณอาจเข้าข่ายโรคพฤติกรรมการผิดปกติ

ทั้งนี้ การวินิจฉัยโรคโรคความผิดปกติทางการกิน ไม่ได้วิเคราะห์จากพฤติกรรมการกินมาก กินน้อย หรือน้ำหนักตัว เพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องวิเคราะห์ให้ลึกถึงความคิด ความรู้สึกที่เกี่ยวข้องกับการกิน, รูปร่าง, ระยะเวลาที่เป็น และผลกระทบที่เกิดขึ้น

การรักษาโรคความผิดปกติทางการกิน จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือกันจากทั้งผู้ป่วย แพทย์ นักจิตวิทยา และนักโภชนาการ โดยการรักษาประกอบไปด้วยการบำบัดความคิดและพฤติกรรมการกิน รวมถึงการใช้ยาในบางกรณี ความเข้าใจจากครอบครัวและคนรอบข้าง ก็มีส่วนสำคัญไม่แพ้กัน ในการช่วยให้ผู้ป่วยอาการดีขึ้นและหายจากโรค หากสงสัยว่าตนเองหรือคนที่คุณรัก เริ่มมีอาการที่มีลักษณะพฤติกรรมการกินที่ผิดปกติ ควรรีบมาพบจิตแพทย์ เพื่อเข้ารับการรักษา ยิ่งหากตรวจพบเร็ว ได้รับการรักษาเร็ว ก็จะยิ่งมีโอกาสหายขาดได้มากขึ้น

นายแพทย์ณชารินทร์ พิภพทรรศนีย์ จิตแพทย์ โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital