บ่อยครั้งที่ความคาดหวังมักตามมาด้วยความผิดหวัง ยิ่งคาดหวังมาก ก็ยิ่งทวีความผิดหวังได้มากขึ้น เพราะสิ่งที่คิดต่างจากสิ่งที่เป็น และเมื่อเกิดขึ้นบ่อย ๆ เข้า ก็กลายเป็นความทุกข์ที่เกาะกินจิตใจของเราไปโดยไม่รู้ตัว
การคาดหวังในสิ่งที่ไม่สามารถควบคุมได้ โอกาสพบกับความผิดหวังจึงเป็นไปได้สูง เพราะแม้แต่ตัวเราเองก็ใช่ว่าจะทำได้อย่างใจคิดไปเสียทุกอย่าง
แล้วทำไมเราจึงเกิดความรู้สึกเศร้า ผิดหวัง ทุกข์ใจ เมื่อไม่สมหวัง?
ที่เป็นเช่นนี้ เพราะเมื่อใดก็ตามที่เราเกิดความพึงพอใจหรือบรรลุเป้าหมายในสิ่งใด สมองจะหลั่งสาร “โดพามีน” (Dopamine) ออกมา ทำให้มีความสุข รู้สึกรื่นรมย์ กระฉับกระเฉง และหัวใจเต้นแรง ซึ่งสิ่งที่เกิดขึ้นนี้คือระบบการให้รางวัลของสมองนั่นเอง
เมื่อได้ในสิ่งที่คาดหวัง ได้ในสิ่งที่ต้องการ สมองจะโปรแกรมการให้รางวัลนี้ไว้ และเมื่อใดที่เจอกับประสบการณ์ที่ใกล้เคียงกัน ก็จะหลั่งสารโดพามีนออกมาเพื่อเป็นรางวัล
แต่ในทางกลับกัน ถ้าสิ่งที่คาดหวังไว้ไม่เป็นไปอย่างใจคิด ระดับโดพามีนจะลดลงจึงทำให้เกิดความรู้สึกหงุดหงิด ไม่พอใจ หรือเกิดอาการเศร้าซึมได้ เพราะสมองไม่ได้รับการตอบสนองเหมือนที่ผ่านมากลายเป็น “Reward prediction error”
ดอกเตอร์ Michael Ashworth แห่งเว็บไซต์ Psychcentral.com กล่าวไว้ว่า “ความผิดหวังเป็นผลลัพธ์จากความคิดและความคาดหวังที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง” ซึ่งการคาดหวังคือตัวการสำคัญที่ทำให้ผิดหวัง และเกิดความทุกข์ใจตามมา อีกทั้งยังทำให้เกิดความเครียดด้วย
หากจัดการที่ “ความคิด” ของเรา ซึ่งเป็นตัวต้นเหตุได้ ความทุกข์ใจจากความผิดหวังก็จะลดน้อยลง เพราะไม่ได้คาดหวังอะไรที่เป็นไปไม่ได้ และยอมรับความจริงที่เกิดขึ้นได้
มีคำสอนหนึ่งของพระไพศาล วิสาโล ที่กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ว่า “การยอมรับความจริงที่ไม่ตรงกับความคาดหวังของเรานั้น เป็นการปฏิบัติธรรมอย่างหนึ่ง”
เมื่อเรายอมรับความจริง และอยู่ในโลกของความเป็นจริงได้ ความสุขภายในจิตใจจึงเกิดขึ้นได้โดยง่าย เพราะจิตใจไม่ได้หมกมุ่น หรือนึกถึงสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้นว่าจะเป็นอย่างที่คาดหวังไว้หรือไม่ ขณะเดียวกัน ก็จะไม่ทุกข์ใจกับสิ่งที่เกิดขึ้นไปแล้ว เพราะเผชิญหน้ากับสิ่งที่เกิดขึ้นด้วยใจยอมรับ และใช้สตินำทาง
