จ้างเด็กจบใหม่ 1 หมื่นอัตรา “พนักงานราชการเฉพาะกิจ” คืออะไร

ขอขอบคุณภาพจาก Thai post

ด้วยสถานการณ์โรคโควิด-19 ที่ระบาดต่อเนื่องยาวนานมากว่า 1 ปีแล้ว ยังไม่มีทีท่าว่าจะดีขึ้น ส่งผลให้ภาคธุรกิจจำนวนไม่น้อยได้รับผลกระทบโดยตรง หลายกิจการปิดตัวอย่างถาวร ผลที่ตามมาคือ อัตราการว่างงานที่สูงขึ้นตาม ทั้งแรงงานที่ตกงานกะทันหัน แรงงานที่ว่างงานเดิม และที่สำคัญคือ เด็กจบใหม่ ที่กำลังจะเข้าสู่ตลาดแรงงาน ข้อมูลตลาดแรงงาน กรมการจัดหางาน ประมาณการว่า ปี 2564-2565 จะมีนักศึกษาจบใหม่เข้าสู่ตลาดแรงงาน 283,432 ราย รวม 2 ปี กว่า 5.4 แสนคน

นั่นหมายความว่ากลุ่มเด็กจบใหม่คือคนอีกกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงที่จะว่างงานระยะยาว เพราะคนกลุ่มนี้เพิ่งสำเร็จการศึกษา ส่วนใหญ่ยังไม่ประสบการณ์ทำงานจริง และที่ทราบกันดีว่าอัตราการว่างงานมีอยู่สูงเป็นทุนเดิม

ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) จึงเห็นชอบข้อเสนอแนวทางการจัดสรรกรอบอัตรากำลังและกลไกการบริหารจัดการพนักงานราชการเฉพาะกิจ เพื่อช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์แพร่ระบาดของโควิด-19 เมื่อวันที่ 8 มิ.ย. 2564 ที่ผ่านมา ด้วยการจ้างงานผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีที่จบใหม่ จำนวน 10,000 อัตรา เป็นพนักงานราชการเฉพาะกิจ ให้ทำงาน 1 ปี เพื่อบรรเทาการว่างงานในของแรงงานในตลาดนั่นเอง

ซึ่งรายละเอียดการจ้างงานบัณฑิตจบใหม่จำนวน 10,000 อัตรา เป็นพนักงานราชการเฉพาะกิจ ตามที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) กำหนดไว้ดังนี้ คือ

  • สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี (จบใหม่)
  • จ้าง 10,000 อัตรา ให้เป็นพนักงานราชการเฉพาะกิจ
  • เงินเดือน 18,000 บาท
  • สัญญาจ้าง 1 ปี ไม่ต่อเวลา
  • บรรจุหน่วยงานราชการ โดยเฉพาะส่วนภูมิภาค
  • รับสิทธิประโยชน์เท่าพนักงานราชการปกติ (ประกันสังคม)

ความแตกต่างระหว่างข้าราชการประจำ พนักงานราชการ ลูกจ้างประจำ และลูกจ้างชั่วคราว

จากการประเด็นการจ้างงานบัณฑิตจบใหม่จำนวน 10,000 อัตรา ของส่วนราชการต่าง ๆ ให้เป็นพนักงานราชการเฉพาะกิจ นั้น อาจทำให้หลายคนสงสัยว่า พนักงานราชการ คืออะไร และแตกต่างจากข้าราชการอย่างไร

ตามข้อมูลจากสำนักงาน ก.พ. (สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน) ระบุว่า ทั้งข้าราชการและพนักงานราชการ มีสถานะเป็น เจ้าหน้าที่ของรัฐ เหมือนกัน แต่เจ้าหน้าที่รัฐไม่ได้มีเพียงข้าราชการและพนักงานราชการเท่านั้น แต่มีทั้งหมด 5 ประเภท โดยแต่ละประเภทมีข้อมูลแตกต่างกันดังนี้

1. ข้าราชการพลเรือนสามัญ

คือ บุคคลซึ่งได้รับการบรรจุและแต่งตั้งตาม พ.ร.บ. ระเบียบข้าราชการพลเรือนฯ โดยได้รับเงินเดือนจากเงินงบประมาณหมวดเงินเดือน ส่วนราชการที่ใช้ระบบนี้คือ ข้าราชการพลเรือนใน 19 กระทรวง โดยอ้างระเบียบจาก พ.ร.บ. ระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2535 หน่วยงานกลางคือ ก.พ. (สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน)

ประเภทการจ้างงาน ตลอดชีวิต ค่าตอบแทน แบ่งเป็นบัญชีเงินเดือน 1 บัญชี บัญชีเงินประจำตำแหน่ง (บริหาร เชี่ยวชาญเฉพาะ วิชาชีพเฉพาะ) เงินเพิ่มตามมาตรา 33 สิทธิประโยชน์ ที่เป็นตัวเงินได้แก่ ค่ารักษาพยาบาล การศึกษาบุตร ค่าใช้จ่ายในการเดินทาง เบี้ยประชุม ค่าตอบแทนนอกเวลาราชการ ค่าเช่าบ้าน ที่ไม่เป็นตัวเงิน ได้แก่ การลา เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และบำเหน็จบำนาญ

การเลื่อนเงินเดือน ปีละ 2 ครั้ง เลื่อนขั้น 0.5 ขั้น 1 ขั้น 1.5 ขั้น หรือเลื่อน 2 ขั้น 1 ปี ไม่เกิน 15 เปอร์เซ็นต์ คุณสมบัติ สัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 18 ปี ไม่เกิน 60 ปี ลักษณะการสรรหา ส่วนราชการดำเนินการตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ ก.พ. กำหนด วันเวลาทำงาน เป็นไปตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการลาของข้าราชการ พ.ศ. 2535 และแก้ไขเพิ่มเติม การประเมินผลการปฏิบัติงาน จะประเมินผลการทดลองปฏิบัติราชการ ประเมินเพื่อเลื่อนขั้นเงินเดือน ประเมินเพื่อเลื่อนตำแหน่ง

ส่วนเรื่องของวินัย กำหนดไว้ใน พ.ร.บ. ระเบียบข้าราชการพลเรือนฯ กรณีร้ายแรง คือ ไล่ออก หรือปลดออก กรณีไม่ร้ายแรง คือ ลดขั้นเงินเดือน ตัดเงินเดือน หรือภาคทัณฑ์ การสิ้นสุดการจ้าง ตาย พ้นจากราชการตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการ ลาออก ถูกสั่งให้ออก ปลดออกหรือไล่ออก

2. พนักงานราชการ

คือ บุคคลซึ่งได้รับการจ้างตามสัญญาจ้าง โดยได้รับค่าตอบแทนจากงบประมาณของส่วนราชการ ส่วนราชการที่ใช้ระบบนี้คือ ข้าราชการพลเรือนใน 19 กระทรวง ทหาร ตำรวจ ครูมหาวิทยาลัย ข้าราชการธุรการอัยการ โดยอ้างระเบียบจากระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยพนักงานราชการ พ.ศ. 2547 หน่วยงานกลางคือ ก.พ.

ประเภทการจ้างงาน ตามสัญญาจ้าง (สัญญาทางปกครอง) ค่าตอบแทน แบ่งเป็นบัญชีเงินเดือน 6 บัญชี ซึ่งอัตราค่าตอบแทนสูงกว่าข้าราชการ เงินประจำตำแหน่งในกลุ่ม (วิชาชีพเฉพาะ เชี่ยวชาญเฉพาะ) เงินเพิ่มตามมาตรา 33 และเงินค่าประสบการณ์ สิทธิประโยชน์ ที่เป็นตัวเงินได้แก่ ค่าใช้จ่ายในการเดินทาง เบี้ยประชุม ค่าตอบแทนนอกเวลาราชการ ที่ไม่เป็นตัวเงิน ได้แก่ การลา (ยกเว้นลาฝึกอบรมดูงาน ปฏิบัติงานวิจัยและลาติดตามคู่สมรส) เครื่องราชอิสริยาภรณ์ การประกันสังคม และกองทุนเงินทดแทน

การเลื่อนเงินเดือน ปีละครั้ง 1 ขั้น หรือ 3-5 เปอร์เซ็นต์ ผลงานดีเด่นได้รับค่าตอบแทนพิเศษอีก 3-5 เปอร์เซ็นต์ คุณสมบัติ สัญชาติไทย เว้นแต่การจ้างพนักงานราชการชาวต่างประเทศ อายุไม่ต่ำกว่า 18 ปี ส่วนอายุขั้นสูง ส่วนราชการกำหนดตามความเหมาะสมของลักษณะงาน ลักษณะการสรรหา ส่วนราชการดำเนินการตามแนวทางที่คณะกรรมกำหนด วันเวลาทำงาน เป็นไปตามสัญญาจ้าง การประเมินผลการปฏิบัติงาน พนักงานราชการทั่วไปจะประเมินประจำปีเพื่อเลื่อนขั้นอัตราค่าตอบแทน และเพื่อประเมินการต่อสัญญา ส่วนพนักงานราชการพิเศษ จะประเมินผลสำเร็จของงาน

ในส่วนของวินัย กำหนดในระเบียบบริหารพนักงานราชการฯ หากร้ายแรง คือ ไล่ออก หรือกำหนดโดยส่วนราชการ กรณีไม่ร้ายแรง คือ ลดขั้นเงินเดือน ตัดเงินเดือน หรือภาคทัณฑ์ การสิ้นสุดการจ้าง ครบกำหนดตามสัญญาจ้าง ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้าม ตาย ไม่ผ่านการประเมิน หรือถูกให้ออกเพราะผิดวินัยร้ายแรง

3. ลูกจ้างประจำ

คือ ลูกจ้างที่ส่วนราชการจ้างไว้ปฏิบัติงานที่มีลักษณะประจำ รับอัตราค่าจ้างเป็นรายเดือนและเบิกจ่ายจากงบประมาณหมวดเงินเดือนและค่าจ้างประจำ ส่วนราชการที่ใช้ระบบนี้จะเหมือนพนักงานราชการ โดยอ้างระเบียบจากกระทรวงการคลัง ว่าด้วยลูกจ้างประจำของส่วนราชการ พ.ศ. 2537 หน่วยงานกลางคือ ก.พ./กรมบัญชีกลาง

ประเภทการจ้างงาน ตลอดชีวิต ค่าตอบแทน ใช้บัญชีตามที่กรมบัญชีกลางกำหนด โดยอิงเม็ดเงินจากบัญชีข้าราชการพลเรือน สิทธิประโยชน์ ที่เป็นตัวเงินได้แก่ ค่ารักษาพยาบาล การศึกษาบุตร ค่าใช้จ่ายในการเดินทาง เบี้ยประชุม ค่าตอบแทนนอกเวลาราชการ ที่ไม่เป็นตัวเงิน ได้แก่ การลา เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และบำเหน็จ

การเลื่อนเงินเดือนและคุณสมบัติ เหมือนข้าราชการ ลักษณะการสรรหา ส่วนราชการดำเนินการตามหลักเกณฑ์วิธีการที่กระทรวงการคลังกำหนด วันเวลาทำงาน เหมือนข้าราชการ การประเมินผลการปฏิบัติงาน จะประเมินผลการทดลองปฏิบัติราชการ และประเมินเพื่อเลื่อนขั้นค่าจ้าง

ในเรื่องของวินัย กำหนดในระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยลูกจ้างประจำฯ หากร้ายแรง คือ จะมีโทษทางวินัยเหมือนข้าราชการ กรณีไม่ร้ายแรง คือ ลดขั้นค่าจ้าง ภาคทัณฑ์ หรือตัดค่าจ้าง การสิ้นสุดการจ้าง ตาย พ้นจากราชการตามระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยบำเหน็จลูกจ้าง ลาออก ถูกสั่งให้ออก ถูกสั่งลงโทษปลดออกหรือไล่ออก

4. ลูกจ้างชั่วคราว

คือ ลูกจ้างที่จ้างจากเงินในงบประมาณและนอกงบประมาณ โดยมีระยะเวลาการจ้างสูงสุดไม่เกิน 1 ปี ใน 2 ลักษณะ คือ งานของตำแหน่งทางข้าราชการ และงานของตำแหน่งลูกจ้างประจำ ส่วนราชการที่ใช้ระบบนี้จะเหมือนพนักงานราชการ โดยอ้างระเบียบจากหนังสือกระทรวงการคลัง ที่ กค 0527.6/ว31 ลว 26 เม.ย. 2542 หน่วยงานกลางคือ ก.พ./กรมบัญชีกลาง

ประเภทการจ้างงาน ปีต่อปี ค่าตอบแทน อัตราค่าจ้างขั้นต่ำของตำแหน่งข้าราชการ และอัตราค่าจ้างขั้นต่ำของลูกจ้างประจำ สิทธิประโยชน์ ที่เป็นตัวเงินได้แก่ ค่ารักษาพยาบาล กรณีได้รับอันตรายหรือการเจ็บป่วยจากการปฏิบัติงาน ค่าใช้จ่ายในการเดินทาง เบี้ยประชุม ค่าตอบแทนนอกเวลาราชการ ที่ไม่เป็นตัวเงิน ได้แก่ การลา (ยกเว้นลาคลอดบุตร) การประกันสังคม

ไม่มี การเลื่อนเงินเดือน คุณสมบัติ เหมือนข้าราชการ แต่การจ้างผู้ที่มีอายุครบ 60 ปีแล้ว ต้องขออนุมัติจากกระทรวงการคลัง ลักษณะการสรรหา กระทรวงการคลังจะกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการ วันเวลาทำงาน เหมือนข้าราชการ และไม่มี การประเมินผลการปฏิบัติงาน

การลงโทษทางวินัยและการสิ้นสุดการจ้าง จะอยู่ในดุลพินิจของส่วนราชการ

5. พนักงานของรัฐ

คือ เจ้าหน้าที่ของรัฐอีกประเภทหนึ่ง รับเงินเดือนจากงบประมาณหมวดเงินเดือน เช่น แพทย์ ส่วนราชการที่ใช้ระบบนี้ คือ กระทรวงสาธารณสุข โดยอ้างระเบียบจากมติคณะรัฐมนตรี 2 พ.ค. 2543 หน่วยงานกลางคือ ก.พ.

ประเภทการจ้างงาน ไม่มีกำหนดระยะเวลา แต่ไม่กำหนดเพิ่มอีกหลังปี 2548 ค่าตอบแทน ใช้บัญชีเงินเดือนพลเรือนโดยอนุโลม สิทธิประโยชน์ เหมือนข้าราชการ ยกเว้น บำเหน็จบำนาญ

การเลื่อนเงินเดือนและคุณสมบัติ เหมือนข้าราชการ ลักษณะการสรรหา บรรจุนักเรียนทุนรัฐบาลและทุนกระทรวงสาธารณสุข วันเวลาทำงาน การประเมินผลการปฏิบัติงาน วินัยและการสิ้นสุดการจ้าง เหมือนข้าราชการเช่นเดียวกัน

พนักงานราชการแตกต่างจากข้าราชการ

กล่าวคือ พนักงานราชการเป็นตำแหน่งที่เกิดจากปรับปรุงโครงสร้างส่วนราชการตามการปฏิรูประบบราชการ พ.ศ. 2545 ของสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน โดยการนำระบบลูกจ้างสัญญาจ้างเดิมมาปรับรูปแบบการจ้างงานในหน่วยงานภาครัฐให้มีความยืดหยุ่น ซึ่งจะทําให้เกิดความคล่องตัวต่อการทํางานในภาคราชการ อีกทั้งยังทดแทนอัตราลูกจ้างประจำของส่วนราชการที่เกษียณอายุราชการ ซึ่งจะปฏิบัติงานในภารกิจที่มีระยะเวลาสิ้นสุดตามแผนงาน/โครงการตามนโยบายรัฐบาล และครอบคลุมถึงการจ้างผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ทรงคุณวุฒิเป็นที่ปรึกษาด้วย

ฉะนั้น พนักงานราชการคือผู้ที่ทำงานในหน่วยงานราชการ แต่ไม่ได้รับการบรรจุ และทำงานตามสัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาที่แน่นอน ส่วนพนักงานราชการเฉพาะกิจในกรณีนี้ก็คือ การสรรหาบุคคลเข้ามาทำงานในตำแหน่งพนักงานราชการในกรณีเร่งด่วน เพื่อช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์แพร่ระบาดของโควิด-19

ข้อมูลเปรียบเทียบเจ้าหน้าที่ของรัฐจาก สำนักงาน ก.พ.