กรณีที่มีรายงานข่าวว่า มีผู้ที่มีอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงหลังจากการฉีดวัคซีน COVID-19 ของ Sinovac ซึ่งมีอาการคล้ายอัมพฤกษ์ 6 ราย ได้มีการอธิบายรายงานความผิดปกติที่เกิดขึ้นว่าเป็นเพียงอาการที่เกิดจากความเครียดที่เป็นปฏิกิริยาหลังจากฉีดวัคซีน
เกิดขึ้นเพราะความเครียด?
อาการที่เกิดจากความเครียดที่เป็นปฏิกิริยาหลังจากฉีดวัคซีน นี้ องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าคืออาการ Immunization Stress Related Response (ISRR) เป็นภาวะการตอบสนองที่เกี่ยวข้องกับความเครียดหลังการฉีดวัคซีน หรือเป็นอาการไม่พึงประสงค์หลังจากฉีดวัคซีนเพราะผู้ที่ฉีดวัคซีนมีความเครียด สำหรับภาษาไทยยังไม่มีการบัญญัติคำศัพท์ที่อธิบายอาการนี้อย่างเป็นทางการ เนื่องจากเพราะเพิ่งพบกรณีนี้
นพ.โอภาส การย์กวินพงศ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค เป็นผู้รายงานเกี่ยวกับอาการดังกล่าว ว่าเป็นเพียงอาการชั่วคราวที่เกิดขึ้นหลังฉีดวัคซีน ลักษณะอาการจะคล้ายกับโรคหลอดเลือดสมองหรือสโตรก คือ พบอาการชาครึ่งซีก บางรายมีอาการแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด และปากเบี้ยวในบางราย ซึ่งทั้งหมดได้รับการรักษาตามมาตรฐานด้วยการให้ยาละลายลิ่มเลือด ในกรณีที่สงสัยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง เพื่อให้เลือดไหลเวียนเป็นปกติ
ปฏิกิริยาที่เกี่ยวข้องจากความเครียดจากการฉีดวัคซีน ลักษณะที่พบมีดังนี้
- มักพบในเพศหญิง ที่อายุยังไม่มาก
- เกิดในวัคซีนหลายล็อต
- จะเกิดขึ้นเร็วหลังจากฉีดวัคซีน อาจเร็วได้มากถึงภายใน 5 นาทีหลังฉีด
- ผู้ที่มีอาการไม่มีปัจจัยเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองมาก่อน จึงเป็นกลุ่มอาการคล้ายหลอดเลือดสมองที่เกิดขึ้นชั่วคราว
- เป็นอาการทางระบบประสาท ที่หายได้เองภายใน 1-3 วัน และกลับมาเป็นปกติได้
- เมื่อทำการเอ็กซเรย์ MRI เพื่อดูความผิดปกติของเนื้อสมองกับหลอดเลือด จะไม่พบความผิดปกติปกติว่ามีเนื้อสมองตายหรือขาดเลือด (ภาพจากฟิล์มเอ็กซเรย์เป็นปกติ)
นพ.โอภาส การย์กวินพงศ์ อธิบายว่า การพบกรณีอาการไม่พึงประสงค์หลังฉีดวัคซีน ในขั้นแรก จะทำการประเมินอาการก่อนว่ารุนแรงหรือไม่รุนแรง หากมีอาการรุนแรง จะนำข้อมูลเข้าพิจารณา ซึ่งอาการที่เกิดขึ้นกับทั้ง 6 รายนี้ถึงว่ามีอาการรุนแรง แต่จากการตรวจวินิจฉัยเบื้องต้น พบว่าไม่เกี่ยวกับคุณภาพของวัคซีน วัคซีนอยู่ในเกณฑ์ปลอดภัย ไม่มีสารปนเปื้อน และไม่มีปัญหาในการจัดเก็บ
สำหรับวัคซีน Sinovac ที่มีการดำเนินการฉีดในคนไทยแล้วรวม 6 แสนราย มีการเฝ้าระวังอาการข้างเคียงในทุกรายว่าหลังฉีดวัคซีนมีอาการไม่พึงประสงค์อะไรบ้าง ก็ยังไม่พบผู้ที่มีอาการรุนแรงมาก
แต่ในกรณีที่พบในผู้ป่วย 6 รายนี้ เป็นอาการที่องค์การอนามัยโลกบัญญัติว่าเป็น Immunization Stress Related Response หรือภาวะการตอบสนองที่เกี่ยวกับความเครียดหลังฉีดวัคซีน เนื่องจากการฉีดวัคซีนอาจส่งผลให้หลายคนเกิดความเครียด โดยเฉพาะถ้าเป็นวัคซีนที่ต้องฉีดสำหรับคนหมู่มาก เมื่อผู้รับวัคซีนเกิดความเครียดหลังจากที่ฉีดวัคซีน จึงเกิดอาการตอบสนองดังกล่าว
ฉีดต่อไม่รอแล้วนะ
เนื่องจากอาการคล้ายอัมพฤกษ์ดังกล่าว เป็นอาการไม่พึงประสงค์ที่เกิดขึ้นในผู้ที่ได้รับวัคซีนบางราย กรณีนี้เกิดขึ้นเพราะมีอาการเครียดร่วมด้วย อาการที่ว่านี้จึงไม่ได้เรียกว่าอัมพฤกษ์ แต่เรียกว่าอาการคล้ายอัมพฤกษ์ ที่กล้ามเนื้ออ่อนแรง รู้สึกชา ซึ่งในเวลานี้ผู้ที่มีอาการดังกล่าวก็ฟื้นตัวดีแล้ว ดังนั้น ทางกระทรวงสาธารณสุขจึงยืนยันที่จะใช้วัคซีนชนิดนี้ต่อ เนื่องจากมีประโยชน์ในการใช้งานมากกว่าอาการข้างเคียง และไม่ได้พบในผู้ที่ฉีดทุกราย
ดังนั้น จึงไม่มีการระงับการฉีดวัคซีน Sinovac คือ ยังคงฉีดต่อไปได้ แต่จะต้องเคร่งครัดเรื่องมาตรฐานในการฉีดให้มากขึ้น รวมถึงการให้คำแนะนำการสังเกตอาการที่อาจเกิดขึ้นภายหลังฉีดวัคซีน เมื่อประเมินอาการแล้วก็ให้ดูแลรักษาตามมาตรฐาน นอกจากนี้ จะให้มีการประเมินสุขภาพจิตมาประกอบกันก่อนฉีดวัคซีน เพื่อเฝ้าระวังความเครียดที่อาจเกิดขึ้นหลังได้รับวัคซีน
การแถลงดังกล่าวก็เพื่ออธิบายว่าอาการคล้ายอัมพฤกษ์ที่เกิดขึ้นกับผู้ที่ได้รับวัคซีนทั้ง 6 รายเป็นอาการไม่พึงประสงค์ที่เกิดขึ้นเนื่องจากความเครียด และเป็นอาการชั่วคราวที่ดีขึ้นเองใน 1-3 วัน ทว่าทั้งนี้ทั้งนั้น ในรายที่ฉีดวัคซีนแล้วก็ควรเฝ้าสังเกตอาการตนเองอย่างใกล้ชิด เพื่อหลีกเลี่ยงอาการไม่พึงประสงค์รุนแรง
สำหรับรายงานผลการศึกษาจากองค์การอนามัยโลก เรื่อง Immunization Stress Related Response (ISRR) หากสนใจ สามารถอ่านรายละเอียดเพื่อทำความเข้าใจเพิ่มเติมได้ที่ WHO
