Notre Dame หัวใจของศิลปะแบบโกธิค

เป็นข่าวน่าเศร้าของชาวฝรั่งเศสและคนที่สนใจ กับเหตุการณ์ไฟไหม้มหาวิหารนอเทรอดาม ในประเทศฝรั่งเศส (Notre Dame Cathedral) ที่มีอายุกว่า 800 ปี ซึ่งถือเป็นมหาวิหารคู่บ้านคู่เมืองของฝรั่งเศสเลยก็ว่าได้ ไม่แปลกใจที่เราจะเห็นความเศร้าสลดของชาวเมืองและคนที่เคยได้ไปเยี่ยมเยือน เพราะถือเป็นอีกหนึ่งแลนด์มาร์กที่คนไปเที่ยวฝรั่งเศสจะต้องแวะไป และถือเป็นอีกสถานที่ที่รวบรวมจิตใจของชาวฝรั่งเศส

แต่เราขอมุ่งประเด็นไปที่สถาปัตยกรรมของตัววิหารนอเทรอดามที่ถือเป็นจุดประกายแห่งลัทธิศิลปะอีกลัทธิหนึ่งเลย

ศิลปะโกธิค (Gothic Art)

ศิลปะโกธิคกำเนิดขึ้นครั้งแรกในฝรั่งเศส ในช่วงศตวรรษที่ 12 – 16 และค่อยๆ แพร่ขยายไปในประเทศต่างๆ ในยุโรป ซึ่งความจริงแล้วคำว่า โกธิค เป็นเหมือนคำเรียกเย้ยหยั่นมากกว่า เนื่องจากศิลปะโกธิคเป็นการนำศิลปะโรมาเนสก์ที่มีมาก่อนนั้นมาดัดแปลงใหม่

ลักษณะเด่นทางสถาปัตยกรรมของโกธิคก็คือ เน้นทรงสูง บาง และโปร่ง หลังคาแบบโค้งแหลม ซึ่งดัดแปลงมาจากศิลปะแบบโรมาเนสก์ที่มีลักษณะทึบตันกว่า เมื่อทำสูงขึ้นก็ต้องเปลี่ยนโคร่งสร้างใหม่

ตัวอย่างหลังคาโค้งแหลม

เอกลักษณ์ของโกธิค

ก็คือ Stained Glass หรืองานกระจกสีที่ประดับตกแต่งอยู่รอบๆ สถาปัตยกรรม เนื่องจากลักษณะที่ไม่ค่อยมีผนังให้ตกแต่งมากนัก จึงไม่ค่อยมีจิตรกรรมฝาผนัง แต่เปลี่ยนเป็นการประดับกระจกสีเป็นภาพแทน  

งานกระจกสี มหาวิหารลิงคอล์น อังกฤษ

ประติมากรรม

เน้นประติมากรรมลอยตัวที่ตกแต่งอยู่บริเวณรอบๆ ผนังด้านนอกของสถาปัตยกรรม โดยตกแต่งตามโครงเสา

การ์กอยของนอเทรอดาม

การ์กอย (Gargoyle) เป็นหนึ่งในประติมากรรมตกแต่งที่โด่งดังมากของนอเทรอดาม มาจากตำนานเล่าขานเกี่ยวกับมังกรที่ปกครองหมู่บ้านหนึ่งอยู่ โดยที่ชาวบ้านต้องนำหญิงบริสุทธิ์ส่งให้มังกรทุกปี ไม่เช่นนั้นมังกรจะมาเผาทำลายหมู่บ้าน นักบวชที่เดินทางมาในหมู่บ้านนี้เสนอตัวแก่ชาวบ้านว่าหากเขาสามารถปราบมังกรได้ ให้ชาวบ้านสร้างโบสถ์ให้หนึ่งหลัง ซึ่งเขาก็สามารถปราบมันได้แต่ฆ่ายังไงก็ไม่ตาย เลยสั่งให้เอาหัวมังกรไปประดับไว้ที่โบสถ์ เพราะเชื่อว่ามันมีอำนาจและสามารถขับไล่สิ่งชั่วร้ายไม่ให้เข้ามาในโบสถ์ได้ จึงเกิดการสร้างประติมากรรมการ์กอยตกแต่งนี้ในฝรั่งเศส และเผยแพร่ไปทั่วยุโรปรวมถึงอเมริกา

ซึ่งในการนำการ์กอยมาตกแต่งที่นอเทรอดามนี้ไม่ใช่เพื่อความสวยงามอย่างเดียว แต่มีการเจาะรูตรงปากเพื่อให้น้ำฝนผ่านได้

ความสำคัญของมหาวิหารนอเทรอดามต่อคนที่สนใจในศิลปะ

สำหรับคนที่มีความสนใจด้านศิลปะ ต้องเคยได้ยินชื่อมหาวิหารนอเทรอดามกันมาบ้าง ในฐานะวิหารที่เป็นจุดเริ่มต้นของศิลปะแบบโกธิค เรียกได้ว่านอเทรอดามโผล่อยู่ในหนังสือประวัติศาสตร์ศิลปะตะวันตกแทบทุกเล่ม และยังสามารถอธิบายลักษณะสถาปัตยกรรมแบบโกธิคได้ดีที่สุดแห่งหนึ่ง

สิ่งที่น่าติดตามต่อจากเหตุการณ์ไฟไหม้นี้ก็คือการบูรณะซ่อมแซมมหาวิหารให้กลับมายิ่งใหญ่และมีคุณค่าดังเดิม จะมีกระบวนการยังไง และหลังการบูรณะจะมีองค์ประกอบอะไรที่เปลี่ยนไปบ้างไหม?