26 มิถุนายนของทุกปี ถูกกำหนดให้เป็น #วันสุนทรภู่ เพื่อรำลึกถึงรัตนกวีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ที่มีชีวิตถึงสี่แผ่นดิน ผู้สร้างสรรค์บทประพันธ์อันทรงคุณค่ามากมาย และวันนี้ Tonkit360 ขอพาไปดูคำสอนเตือนใจที่แฝงอยู่ในบทประพันธ์ของสุนทรภู่ ส่วนจะหยิบยกเรื่องไหนมาบ้างนั้น ลองไปดูกันค่ะ
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องการศึกษา
บางตอนจาก เรื่องขุนช้างขุนแผน
“ลูกผู้ชายลายมือนั้นคือยศ เจ้าจงอตส่าห์ทำสม่ำเสมียน”
เป็นคำสอนที่ขุนแผนกล่าวกับพลายงามในวัยเยาว์ว่า พลายงามควรหมั่นอ่านเขียน ไขว้หาความรู้อย่างสม่ำเสมอ เพื่อนำความรู้มาไว้ใช้กับการทำงานในภายหน้า
บางตอนจาก เรื่องพระอภัยมณี
“รู้สิ่งไรไม่สู้รู้วิชา รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี”
หมายถึง ความรู้จะสามารถช่วยให้เราสามารถรักษาตัวเองให้รอดได้ และความรู้ยังเป็นสิ่งมีค่าและไม่มีวันหมด ไม่เหมือนทรัพย์สินที่ต่อให้มีมากมายก็อาจหมดลงได้
บางตอนจาก เพลงยาวถวายโอวาท
“อันความคิดวิทยาเหมือนอาวุธ ประเสริฐสุดซ่อนใส่ไว้ในฝัก
สงวนคมสมนึกใครฮึกฮัก จึงค่อยชักเชือดฟันให้บรรลัย”
หมายถึง ความรู้ที่ได้ร่ำเรียนมาเปรียบเสมือนอาวุธที่เราสามารถหยิบมาใช้เมื่อใดก็ได้ และเมื่อรู้สิ่งใดก็ไม่จำเป็นต้องนำมาโอ้อวดใคร
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องการคบคน
บางตอนจาก นิราศพระบาท
“เจ้าของตาลรักหวานขึ้นปีนต้น ระวังตนตีนมือระมัดมั่น
เหมือนคบคนคำหวานรำคาญครัน ถ้าพลั้งพลันเจ็บอกเหมือนตกตาล”
หมายถึง การคบหาใครสักคน อย่าได้เลือกคบแต่คนที่คอยป้อนคำหวานใส่เรา เพราะเราไม่อาจรู้ว่า เบื้องหลังคำหวานนั้นมีมิตรภาพหรือสิ่งใดซ่อนอยู่
บางตอนจาก นิราศภูเขาทอง
“ถึงบางเดื่อโอ้มะเดื่อเหลือประหลาด บังเกิดชาติแมลงหวี่มีในไส้
เหมือนคนพาลหวานนอกย่อมขมใน อุปไมยเหมือนมะเดื่อเหลือระอา”
หมายถึง ให้ระวังจะพลาดพลั้งไปคบหาคนที่มีลักษณะ “หน้าเนื้อใจเสือ” คือ ต่อหน้าทำเป็นคนดี แต่ลับหลังจ้องทำร้ายเรา
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องการพูด
บางตอนจาก นิราศภูเขาทอง
“ถึงบางพูดพูดดีมีศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
แม้นพูดชั่วตัวตายทำลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา”
หมายถึง การพูดแต่ละครั้ง ขอให้คิดให้ดี ก่อนที่จะพูดออกไป เพราะหากพูดโดยไม่คิด คำพูดของเราอาจไปทำร้ายจิตใจใครก็ได้
บางตอนจาก เพลงยาวถวายโอวาท
“อันอ้อยตาลหวานลิ้นแล้วสิ้นทราก แต่ลมปากหวานหูไม่รู้หาย”
หมายถึง ใคร ๆ ก็ต่างอยากฟังคำพูดที่ไพเราะ อ่อนหวาน เพราะเมื่อได้ฟังก็ล้วนประทับใจ ดังนั้น จึงไม่ควรเผลอพูดสิ่งที่ไม่ดีออกไป เพราะอาจทำให้ผู้ฟังรู้สึกไม่ดี และจดจำแต่สิ่งที่ไม่ดี
บางตอนจาก สุภาษิตสอนหญิง
“จะพูดจาปราศรัยกับใครนั้น อย่าตะคั้นตะคอกให้เคืองหู
ไม่ควรพูดอื้ออึ้งขึ้นมึงกู คนจะหลู่ล่วงลามไม่ขามใจ”
หมายถึง เวลาจะพูดกับใครก็ขอให้ระมัดระวังและเลือกใช้คำพูดที่ไพเราะ อย่าเผลอไปใช้คำพูดหยาบคาย เพราะเขาอาจคิดว่า แท้จริงแล้วเจ้าของคำพูดเป็นคนหยาบคาย
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องการประหยัด อดออม
บางตอนจาก สุภาษิตสอนหญิง
“มีสลึงพึงบรรจบให้ครบบาท อย่าให้ขาดสิ่งของต้องประสงค์
มีน้อยใช้น้อยค่อยบรรจง อย่าจ่ายลงให้มากจะยากนาน
ไม่ควรซื้อก็อย่าไปพิไรซื้อ ให้เป็นมื้อเป็นคราวทั้งคาวหวาน
เมื่อพ่อแม่แก่เฒ่าชรากาล จงเลี้ยงท่านอย่าให้อดรันทดใจ”
หมายถึง การสอนให้ใช้เงินทองอย่างประหยัด เลือกซื้อสิ่งของที่จำเป็น ของบางอย่างถึงอยากได้ แต่หากไม่จำเป็นก็ยังไม่ควรซื้อ เพื่อที่เราจะได้มีเก็บเงินไว้ใช้ในยามฉุกเฉิก
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องกฎแห่งกรรม
บางตอนจาก นิราศเมืองแกลง
“ชะรอยกรรมทำสัตว์ให้พลัดพลาย จึงแยกย้ายปิตุราชญาติกา
มาพบพ่อทันใจด้วยไกลแม่ ให้ตั้งแต่เศร้าสร้อยละห้อยหา
ชนนีอยู่ศรีอยุธยา บิดามาอ้างว้างอยู่กลางไพร”
หมายถึง เรื่องของการกระทำผิดที่เคยเกิดขึ้นในอดีตหรือปัจจุบัน ที่อาจส่งผลให้เราต้องเจ็บปวด อาทิ หากคุณเคยทำสัตว์ (แม่ลูก) ให้พลัดพรากจากกัน อีกไม่นานคุณก็อาจพบกับความสูญเสียแบบนั้นเช่นกัน
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องความกตัญญู
บางตอนจาก เรื่องสิงหไกรภพ
“พระชนกชนนีเป็นที่ยิ่ง ไม่ควรทิ้งทอดพระคุณให้สูญหาย
ถึงลูกเมียเสียไปแม้นไม่ตาย ก็หาง่ายดอกพี่เห็นไม่เป็นไร
พระบิดามารดานั้นหายาก กำจัดจากแล้วไม่มีที่อาศัย”
หมายถึง พ่อแม่นั้นเป็นผู้ที่มีพระคุณกับเรา เมื่อมีโอกาสทดแทนคุณก็ขอให้รีบทำ อย่าไม่คิดละเลย หรือทอดทิ้ง เพราะหากวันใดท่านไม่อยู่เราอาจมานั่งเสียใจได้
บางตอนจาก เรื่องพระอภัยมณี
“อันรักษาศีลสัตย์กัตเวที ย่อมเป็นที่สรรเสริญเจริญคน
ทรลักษณ์อักตัญญูตาเขา เทพเจ้าก็จะแช่งทุกแห่งหน”
หมายถึง ความกตัญญูต่อพ่อแม่ ถือเป็นมงคลอันสุงสุดของชีวิต เมื่อใครรู้ ก็ต่างชื่นชมยินดี แต่หากเลือกอกตัญญูไม่สนใจไยดีผู้ที่เลี้ยงดูตนจนเติบโต ก็คงได้รับแต่เสียงก่นด่า
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องศีล 5
บางตอนจาก นิราศภูเขาทอง
“ถึงโรงเหล้าเตากลั่นควันโขมง มีคันโพงผูกสายไว้ปลายเสา
โอ้บาปกรรมน้ำนรกเจียวอกเรา ให้มัวเมาเหมือนหนึ่งบ้าเป็นน่าอาย”
หมายถึง การดื่มสุราไม่ใช่เรื่องดี หากดื่มเยอะก็เมามายไร้สติไม่ต่างจากคนบ้า
บางตอนจาก นิราศเมืองเพชร
“อันกาเมสุมิจฉานี่สาหัส จะฝากวัดไว้กะพระสละถวาย
อันคู่เขาเราหนอไม่ขอกราย แต่แม่หม้ายจำจะคิดสิทธิ์แก่ตัว”
หมายถึง เรื่องการมีความรักหรือคู่ครอง หากรักใครก็ขอให้เลือกคนที่โสด ไร้พันธะ เพราะหากพลาดมีใจให้กับคนที่มีเจ้าของแล้ว นอกจากผิดศีลและต้องทุกข์ทรมานใจอีก
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องความไว้ใจ
บางตอนจาก เรื่องพระอภัยมณี
“แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์ มันแสนสุดลึกล้ำเหนือกำหนด
ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน”
หมายถึง จิตใจของมนุษย์นั้นลึกลับซับซ้อน เวลาจะทำสิ่งใดกับใครก็อย่าได้ไว้วางใจเขาไปทั้งหมด ให้เผื่อใจไว้ด้วย เพราะหากเลือกมอบความไว้ใจไปจนหมด สุดท้ายเราอาจโดนทำร้ายได้
คำสอนเกี่ยวกับเรื่องการรักนวลสงวนตัว
บางตอนจาก สุภาษิตสอนหญิง
“เมื่อสุกงอมหอมหวานจึงควรหล่น อยู่กับต้นอย่าให้พรากไปจากที่
อย่าชิงสุกก่อนห่ามไม่งามดี เมื่อบุญมีคงจะมาอย่างปรารมภ์”
หมายถึง เป็นการเตือนใจสาว ๆ ให้รู้จักรักนวลสงวนตัว รักเกียรติของตนเองและพ่อแม่ อย่าได้มอบใจ มอบกายให้ใครง่าย ๆ เพียงคำหวานว่า “รัก” เพราะแท้จริงสิ่งที่เขาปรารถนาอาจไม่ใช่ใจของเรา แต่อาจเพียงอยากได้แค่ร่างกาย
นี่เป็นเพียงคำสอนส่วนหนึ่งที่ Tonkit360 นำมาฝากเท่านั้น เพราะยังมีบทประพันธ์ของ “สุนทรภู่” อีกมากมายที่มีข้อคิด เตือนใจแฝงอยู่ หากเพื่อน ๆ คนไหนสนใจลองไปหาอ่านเพิ่มเติมกันได้
อ้างอิงข้อมูลจาก ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
