สุดสัปดาห์ที่กำลังจะมาถึงนี้ ซึ่งก็คือ วันที่ 16 ตุลาคม (ของทุกปี) หลายคนอาจไม่เคยทราบมาก่อนว่าเป็นวันที่มีความสำคัญในระดับสากลวันหนึ่ง โดยถูกกำหนดให้เป็น วันอาหารโลก (World Food Day) จัดตั้งขึ้นเพื่อรณรงค์ให้ทั่วโลกได้ตระหนักและทบทวนถึงปัญหาความหิวโหย ความขาดแคลนอาหาร ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงอาหาร ภาวะทุพโภชนาการ และสร้างความร่วมมือระดับสากลในการสร้างความมั่นคงทางอาหารอย่างยั่งยืน กระตุ้นให้นานาประเทศ นโยบายภาครัฐ และภาคเอกชนร่วมลงทุนด้านเทคโนโลยีการเกษตรและการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน
สำหรับแผ่นดินทองที่ถูกเรียกว่า “อู่ข้าวอู่น้ำ” อย่างประเทศไทย ปัญหาความหิวโหยจากการขาดแคลนอาหารอาจฟังดูเป็นเรื่องไกลตัว เพราะเอาเข้าจริง เราแทบไม่เคยประสบพบเจอกับปัญหานี้เลย มีข้าวปลาอาหารให้กินอย่างอุดมสมบูรณ์ตลอดทั้งปีและตลอดทั้งวัน ดึกดื่นเที่ยงคืนแค่ไหนก็มีของกิน อาจมีช่วงที่อาหารบางอย่างขาดตลาดไปบ้าง แต่เราก็แทบไม่เคยอด มีอาหารอย่างอื่นทดแทนได้ และไม่นานนักก็กลับมาอิ่มหมีพีมันกันเหมือนเดิม ทว่าอีกหลายพื้นที่บนโลกไม่เป็นเช่นนี้ อาหารเข้าปากสักคำหรือแม้แต่น้ำสะอาดสักหยดเป็นของหายาก คนจำนวนไม่น้อยจึงเผชิญกับภาวะขาดสารอาหารรุนแรงและอดตาย
เบื้องหลังวันสำคัญอย่าง “วันอาหารโลก” นี้ มีบุคคลหนึ่งที่มีบทบาทในการผลักดันแนวคิดนี้ให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม เขาผู้นี้คือ Pál Romány นักการเมืองและผู้เชี่ยวชาญด้านการเกษตรชาวฮังการี
จากนักการเมือง สู่ผู้ที่ผลักดันให้โลกหันมาสนใจปัญหาความหิวโหย
ดร. ปาล โรมานี (Pál Romány) (1929–2019) เกิดเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 1929 ที่เมือง Szajol ประเทศฮังการี เขามีพื้นฐานด้านวิศวกรรมการเกษตร ก่อนเข้าสู่เส้นทางการเมืองและทำงานด้านนโยบายเศรษฐกิจและการพัฒนาการเกษตร โดยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและอาหารของฮังการีระหว่างปี 1975-1980 นอกจากนี้ เขายังมีบทบาทในงานด้านการศึกษาและการเมืองของประเทศ ก่อนเสียชีวิตเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2019 ที่กรุงบูดาเปสต์ ขณะมีอายุ 90 ปี
จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ชื่อของโรมานีเชื่อมโยงกับวันอาหารโลก เกิดขึ้นในปี 1979 เมื่อเขามีบทบาทนำคณะผู้แทนฮังการีในการประชุมสมัชชาองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO ครั้งที่ 20 และเสนอแนวคิดให้มีวันอาหารโลก เพื่อสร้างความตระหนักถึงปัญหาความหิวโหยและกระตุ้นให้ประเทศต่าง ๆ ร่วมมือกันแก้ไขปัญหานี้
แนวคิดดังกล่าวได้รับการรับรองในการประชุม FAO เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 1979 โดยกำหนดให้วันที่ 16 ตุลาคมของทุกปีเป็นวันอาหารโลก เนื่องจากเป็นวันครบรอบการก่อตั้ง FAO ในปี 1945 และมีการจัดงานวันอาหารโลกครั้งแรกในวันที่ 16 ตุลาคม 1981 มีเป้าหมายคือการสร้างความตระหนักรู้และระดมกำลัง เพื่อแก้ไขปัญหาความหิวโหยและภาวะทุพโภชนาการของประชากรโลกจำนวนมาก มีการทำกิจกรรมและโครงการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับวันอาหารโลก เพื่อช่วยกันแก้ไขปัญหาและรับมือกับความท้าทายเหล่านี้ ตลอดจนส่งเสริมความมั่นคงทางอาหารระดับโลกสำหรับทุกคน
ในแต่ละปี FAO จะกำหนดแนวคิดหลักในการรณรงค์เพื่อให้ทั่วโลกขับเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน ซึ่งในปี 2026 มีแนวคิดหลักคือ “Innovate today. Nourish tomorrow.” (สร้างนวัตกรรมวันนี้ เพื่อโภชนาการที่ดีในวันข้างหน้า) โดยจะเน้นการใช้นวัตกรรม เทคโนโลยี และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อรับมือกับวิกฤตสิ่งแวดล้อมและความมั่นคงทางอาหาร
อย่างไรก็ตาม การจัดตั้งวันอาหารโลกไม่ได้หมายความว่าปัญหาความหิวโหยจะได้รับการแก้ไขในทันที แต่เป็นความพยายามสร้างพื้นที่ให้ประชาคมโลกตระหนักถึงปัญหาร่วมกัน ทั้งการเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร การปรับปรุงโภชนาการ การช่วยเหลือผู้ประสบภาวะขาดแคลนอาหาร และการส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศ
ทำไมปัญหาเรื่องอาหารจึงเป็นวาระสำคัญระดับโลก
อาหารเป็นหนึ่งในปัจจัยพื้นฐานของการดำรงชีวิต แต่การมีอาหารอยู่บนโลกมากพอไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะสามารถเข้าถึงอาหารได้อย่างเท่าเทียมกัน เพราะปัญหาอาหารเกี่ยวข้องกับทั้งเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และสิ่งแวดล้อม และอาหารก็ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของความอิ่มท้องในแต่ละวัน แต่ยังเป็น ยุทธศาสตร์ความมั่นคง ความยั่งยืน และความอยู่รอดของมนุษยชาติ
- อาหารคือพื้นฐานของสุขภาพและคุณภาพชีวิต การได้รับอาหารไม่เพียงพอหรือขาดสารอาหารที่จำเป็นส่งผลต่อการเจริญเติบโต พัฒนาการทางสมอง และความสามารถในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะในเด็กและกลุ่มเปราะบาง ขณะเดียวกัน การเข้าถึงอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการยังเป็นส่วนสำคัญของการป้องกันปัญหาสุขภาพในระยะยาว
- ปัญหาความหิวโหยไม่ได้เกิดจากการขาดแคลนอาหารเพียงอย่างเดียว แม้โลกจะมีการผลิตอาหารในปริมาณมาก แต่บางคนยังไม่มีรายได้เพียงพอที่จะซื้ออาหารที่เหมาะสม บางพื้นที่เผชิญข้อจำกัดด้านการขนส่งและการกระจายสินค้า ขณะที่ความขัดแย้งและภัยพิบัติอาจทำให้ผู้คนสูญเสียแหล่งอาหารหรือไม่สามารถเข้าถึงอาหารได้ตามปกติ
- อาหารเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของประเทศและเศรษฐกิจโลก เมื่อผลผลิตทางการเกษตรเสียหาย ราคาวัตถุดิบสูงขึ้น หรือการขนส่งระหว่างประเทศหยุดชะงัก ผลกระทบย่อมส่งต่อไปยังค่าครองชีพของประชาชน โดยเฉพาะครัวเรือนที่ต้องใช้รายได้ส่วนใหญ่ไปกับค่าอาหาร ปัญหาอาหารจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวของประเทศยากจนเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของผู้คนทั่วโลก
- การผลิตอาหารต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติและสภาพภูมิอากาศ ดิน น้ำ ป่าไม้ และความหลากหลายทางชีวภาพล้วนมีความสำคัญต่อการเกษตร เมื่อเกิดภัยแล้ง น้ำท่วม หรือสภาพอากาศแปรปรวน ผลผลิตอาจลดลงและสร้างความเสียหายต่อรายได้ของเกษตรกร การพัฒนาระบบอาหารจึงต้องคำนึงถึงความสามารถในการผลิตอาหารอย่างต่อเนื่อง โดยไม่ทำลายทรัพยากรที่จำเป็นต่อคนรุ่นต่อไป
- การเข้าถึงอาหารที่เพียงพอและเหมาะสมเป็นเรื่องของสิทธิมนุษยชน เป้าหมายของการแก้ปัญหาอาหารโลกจึงไม่ใช่เพียงการผลิตอาหารให้ได้มากที่สุด แต่ต้องทำให้ผู้คนสามารถเข้าถึงอาหารที่ปลอดภัย มีคุณค่าทางโภชนาการ และมีราคาที่จ่ายไหวอย่างสม่ำเสมอด้วย
ด้วยเหตุนี้ วันอาหารโลกจึงไม่ได้เป็นเพียงวันรณรงค์ให้ผู้คนเห็นความสำคัญของอาหาร แต่ยังเป็นเครื่องเตือนใจว่า ปัญหาความหิวโหยไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการเพิ่มปริมาณอาหารเพียงอย่างเดียว หากต้องอาศัยความร่วมมือจากรัฐบาล ภาคธุรกิจ เกษตรกร องค์กรระหว่างประเทศ และประชาชน เพื่อให้ระบบอาหารสามารถตอบสนองความต้องการของผู้คนได้อย่างทั่วถึงและยั่งยืน
ข้อเสนอของ ดร. พาล โรมานี (Pál Romány) เมื่อเกือบ 50 ปีก่อน ในการจัดตั้งวันอาหารโลก จึงไม่ใช่เพียงการสร้างวันสำคัญขึ้นมาบนปฏิทิน แต่เป็นการวางรากฐานทางความคิดให้สังคมโลกหันมาร่วมมือกันแก้ไขปัญหาความหิวโหยและการจัดการทรัพยากร ในยุคปัจจุบันที่โลกเผชิญความท้าทายใหม่ ๆ การมองเรื่องอาหารในมิติระดับโลกจึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นความจำเป็นเร่งด่วนเพื่อความอยู่รอดอย่างยั่งยืนของมนุษยชาติ
