กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ชวนชมนิทรรศการ “สยามพัสตราภรณ์พิไล เทิดไท้พระพันปีฯ” ที่จัดขึ้นภายใต้กิจกรรม “รากนครา มรรคาแห่งรัตนโกสินทร์” จัดแสดงผ้าโบราณอายุเก่าแก่มากกว่า 100 ปี จากพิพิธภัณฑ์ทั่วประเทศ งานหัตถศิลป์ล้ำค่าที่นับเป็นสมบัติชาติหาดูยาก อันแสดงให้เห็นถึงความมหัศจรรย์ของภูมิปัญญาและความอลังการของศิลปวัฒนธรรมไทย
เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และวันผ้าไทยแห่งชาติ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2569 กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม จัดนิทรรศการ เรื่อง “สยามพัสตราภรณ์พิไล เทิดไท้พระพันปีฯ” เพื่อน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงอนุรักษ์ ฟื้นฟู สืบทอด พัฒนา และเผยแพร่งานประณีตศิลป์ประเภทผ้าและเครื่องแต่งกาย ให้เป็นสมบัติศิลป์อันงดงามและทรงคุณค่าคู่แผ่นดินไทยอย่างยั่งยืน
โดยนิทรรศการฯ นำเสนอความรู้เกี่ยวกับผ้าและสิ่งทออันงดงามของไทย โดยเฉพาะผ้าทอมือชิ้นเยี่ยมแบบต่าง ๆ ของแต่ละภูมิภาค และโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ ชิ้นเยี่ยมที่เป็นมรดกของแผ่นดินไทยในแต่ละยุคสมัย ซึ่งคัดเลือกจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค คลังกลางพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ และสำนักหอสมุดแห่งชาติ รวมจำนวน 111 รายการ มาจัดแสดง อาทิ ผ้าสมปักปูม ผ้าซิ่นทิวมุกจกดาว ผ้าซิ่นเชียงแสน ผ้าซิ่นหมี่ตาต่อตีนจก ผ้าจวนตานี แบ่งหัวข้อการจัดแสดงออกเป็น
- กว่าจะเป็นผ้าทอ เล่าความเป็นมาของผืนผ้าจากฝีมือมนุษย์ นับแต่อดีตผ่านหลักฐานทางประวัติศาสตร์ อาทิ แวดินเผา ลูกกลิ้งดินเผา
- กระสวย หูก กี่ วิถีการทอ
- ชาติพันธุ์ภูษาภรณ์
- ภูษิตศรัทธา อาทิ ผ้าห่อคัมภีร์ ผ้าที่ใช้ประกอบในพิธีกรรมต่าง ๆ เสื้อยันต์หลวงพ่อจง วัดหน้าต่างนอก
- สืบทอดสยามวัตถา ด้วยพระมหากรุณาธิคุณ
ไฮไลต์วัตถุชิ้นเยี่ยมในนิทรรศการ “สยามพัสตราภรณ์พิไล เทิดไท้พระพันปีฯ”
- อานม้าปักดิ้น เลื่อมและปีกแมลงทับ – ศิลปะรัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 เครื่องราชบรรณาการจากเมืองเชียงใหม่
- ผ้ามน – ศิลปะรัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 26 กลุ่มชาติพันธุ์ภูไท ซึ่งนอกจากจะใช้ประดับศีรษะสตรีภูไท บางครั้งนำมาใช้เป็นผ้าปรกศีรษะนาค ซึ่งจะใช้ผ้ามนของมารดา
- ผ้าจวนตานี – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ผ้ามัดหมี่ของชาวไทยมุสลิม หรือ “ผ้ายกตานี” ใช้เทคนิคทอยกสอดดิ้นทองเป็นเส้นพุ่งเสริม ทำให้เกิดลวดลายเป็นสีทอง เรียกว่า “ลิมาร์” หมายถึง ห้า อันเป็นลักษณะของแถบลายผ้าที่ใช้สีตัดกัน 5 สี
- ผ้าสมปักปูมท้องนาค – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ผ้าสมปักชั้นสูงสุดที่พระมหากษัตริย์ใช้พระราชทานแก่ขุนนางชั้นเสนาบดี สำหรับนุ่งเข้าเฝ้าหรือในการพระราชพิธี ถือเป็นเครื่องใช้ที่ได้รับพระราชทานรายปีเรียกว่า “ผ้าหวัดรายปี”
- ผ้ายกนคร – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25
- ผ้าทรงสะพัก – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ผ้าตาดทองทอด้วยทองแล่งกับไหมสี ยกดอกสี่เหลี่ยม เรียกว่า “ลายตาตั๊กแตน” ตกแต่งด้วยการปักเลื่อมและไหมลายช่อดอกไม้ ส่วนใบไม้ปักด้วยปีกแมลงทับ ใช้สำหรับเจ้านายสตรีบรรดาศักดิ์สูง
- ผ้าซิ่นตีนจก – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 กลุ่มชาติพันธุ์ไทยวน รูปแบบผ้าซิ่นตีนจกเมืองเชียงแสน มีลักษณะเป็นซิ่นต๋า (ลายริ้วขวางลำตัว) มัดก่านลายโคมสลับเกาะล้วงลายไข่ปลาต่อตีนจก
- ผ้าซิ่นทิวมุกจกดาว – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ผ้าชนิดเดียวของอีสานที่มีการทอลายขวางลำตัว มีกระบวนการ “วางเครือทิว” ค่อนข้างซับซ้อนและผสมผสานหลายเทคนิค เพื่อให้มีระบบลวดลายเท่ากัน ใช้สำหรับสตรีชั้นสูง (อัญญานาง) เชื้อสายเจ้านายเมืองอุบลราชธานี
- ผ้าซิ่นตีนแดง – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 กลุ่มชาติพันธุ์ลาว ผ้าซิ่นตีนแดงลายหงส์ชูช่อ ต่อตีนลายขิดแบบดั้งเดิม โดยผู้สูงอายุจะใช้ผ้าหมี่คั่นเป็นลายทางเล็ก ๆ ส่วนผู้หญิงที่ยังไม่แต่งงานจะใช้ซิ่นมัดหมี่ลายขนาดใหญ่ทั้งผืน
- ผ้าซิ่นตีนจก ไทยยวนราชบุรี – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25
- ผ้าซิ่นตีนจก – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25
- ย่าม – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ตัดเย็บจากผ้าฝ้ายทอมือของช่างนครศรีธรรมราช ปากย่ามประดับผ้าถัก ปักลายดอกพิกุลด้วยเส้นไหมทอง และตกแต่งด้วยเลื่อม
- ผ้าห่อคัมภีร์ใบลาน – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 24-25 ทอด้วยกรรมวิธีการทอยก และปักไหม
- คัมภีร์พระภิกขุปาฏิโมกข์ – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 24 ทอด้วยเส้นไหมทอง อักษรขอม ภาษาบาลี พร้อมฝาประกับ
- ผ้าห่อคัมภีร์ – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ฝีมือช่างไทยวน ผ้าห่อคัมภีร์ทำจากไม้ไผ่พันด้วยเส้นฝ้ายย้อมสีลายตารางหมากรุก ใช้ห่อคัมภีร์ใบลานพร้อมไม้ประกับกระจกสีเขียวมีลักษณะพิเศษแตกต่างจากผ้าห่อคัมภีร์ทั่วไปที่ทอจากผ้าทั้งผืน เชื่อว่าไม้ไผ่ที่สอดในผืนผ้าเป็นสัญลักษณ์ของบันไดสู่สวรรค์สำหรับผู้ถวาย
- ผ้ายันต์ – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ลายบนผ้ายันต์คัดลอกจากอกเลาบานประตูวิหารพระพุทธชินราช วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดพิษณุโลก ในอกเลามีรูปหนุมานแบกบุษบก ภายในประดิษฐานพระอุณาโลมสัญลักษณ์ของพระพุทธเจ้า
- เสื้อยันต์หลวงพ่อจง วัดหน้าต่างนอก อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา – รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ 25 ทำจากผ้าดิบสีแดงพิมพ์ลวดลายยันต์และรูปมงคลต่าง ๆ เพื่อความเป็นสิริมงคล และพุทธคุณ เสื้อยันต์เป็นวัตถุมงคลซึ่งที่นิยมในหมู่ชายไทยมาตั้งแต่อดีต เมื่อคราวไปรบจะพกติดตัวไปด้วยเพื่อให้แคล้วคลาดปลอดภัยจากสงคราม เสื้อยันต์หลวงพ่อจง วัดหน้าต่างนอก จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พิมพ์แจกในช่วง พ.ศ.2484-2485 ซึ่งตรงกับช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2
- ผ้าไหมยกดอก – จังหวัดลำพูนเป็นแหล่งทอผ้าไหมยกดอกที่มีชื่อเสียง มีลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ เช่น ลายดอกพิกุล หรือดอกแก้ว ลายกลีบลำดวน ลายใบเทศ ลายเม็ดมะยมและลายพุ่มข้าวบิณฑ์
นิทรรศการพิเศษ “สยามพัสตราภรณ์พิไล เทิดไท้พระพันปีฯ” กำหนดเปิดให้เข้าชม 2 เดือนเท่านั้น ตั้งแต่วันที่ 12 สิงหาคม ถึงวันที่ 4 ตุลาคม 2569 ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร (เปิดวันพุธ-อาทิตย์ เวลา 09.00-16.00 น. ปิดวันจันทร์-อังคาร) สอบถามเพิ่มเติมได้ที่ฝ่ายวิชาการ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร โทร. 0 2224 1402 และ 0 2224 1333
ข้อมูลจาก กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร
