ไขปริศนาให้กระจ่าง โซ่ห้อยเล็ก ๆ ที่รถเข็นในห้าง มีไว้ทำไม?

เวลาไปเดินช้อปปิ้งที่ห้างสรรพสินค้า เคยสังเกตบ้างหรือไม่ ว่าที่รถเข็นที่เราใช้ใส่ของในห้างนั้น จะมีโซ่เส้นเล็ก ๆ ห้อยลงมาระกับพื้นห้าง มันคือโซ่อะไรล่ะ รถเข็นไม่ได้เสีย แล้วโซ่เส้นเล็ก ๆ นั้นก็ไม่ได้ใช้ล็อกกันขโมยด้วย แล้วมันมีไว้ทำอะไร Tonkit360 จะอธิบายให้กระจ่างเอง

ที่มาของไฟฟ้าสถิต

ตามหลักวิทยาศาสตร์ สสารทั้งหมดทั้งมวลบนโลกล้วนมีส่วนประกอบที่เล็กที่สุด คือ อะตอม (มนุษย์ก็คือสสารบนโลก) อะตอมหลาย ๆ อะตอมที่มารวมกันตั้งแต่ 2 อะตอมขึ้นไป จะสิ่งที่เชื่อมกันระหว่างอะตอมไว้ เป็นแรงยึดเหนี่ยวแบบเป็นระบบ เรียกว่า พันธะเคมี อะตอมที่รวมตัวแล้วเหนี่ยวกันด้วยพันธะเคมีนี้จะกลายเป็น โมเลกุล

ซึ่งในอะตอมที่ว่านั้น จะมีสิ่งที่เรียกว่าอนุภาคของสสารอยู่ด้วย ซึ่งในอะตอมจะมีอนุภาคอยู่ 3 แบบ คือ นิวตรอน โปรตอน และอิเล็กตรอน (ยกเว้นอะตอมของไฮโดรเจนที่ไม่มีนิวตรอน) อนุภาคเหล่านั้นคือ “ประจุไฟฟ้า” 

หากอธิบายอนุภาคทั้ง 3 นี้แบบเข้าใจง่าย ๆ นิวตรอนจะไม่มีประจุไฟฟ้า โปรตอนมีประจุไฟฟ้าเป็นบวก และอิเล็กตรอนมีประจุไฟฟ้าเป็นลบ ประจุไฟฟ้าเป็นลบที่เรียกว่าอิเล็กตรอนจะเคลื่อนไหวเป็นวงโคจรรอบนิวเคลียสของสสาร ส่วนโปรตอนและนิวตรอน จะอยู่ในนิวเคลียส

กลับมาที่สสารทุกชนิดบนโลกเกิดจากอะตอมมารวมตัวกัน นั่นหมายความว่า สสารทุกชนิดมีประจุไฟฟ้าอยู่ในตัว อนุภาคของประจุไฟฟ้าในอะตอมจะเกิดการเปลี่ยนแปลง ถ่ายเทพลังงานอยู่ตลอดเวลาเพื่อให้เกิดความสมดุล อิเล็กตรอนที่เคลื่อนที่เป็นวงโคจรทำให้เกิดการเสียดสีภายในอะตอม ประจุที่เป็นคุณสมบัติพื้นฐานของสสารจะแสดงแรงดูดหรือแรงผลัก การถ่ายเทพลังงานเพื่อรักษาสมดุลนี้ทำให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า ไฟฟ้าสถิต (Static electricity)

แต่อย่างที่บอกว่าสสารทุกชนิดบนโลกมีประจุไฟฟ้า ฉะนั้น การถ่ายเทประจุไฟฟ้าเพื่อให้เกิดความสมดุลนั้นจึงสามารถเกิดขึ้นระหว่างสิ่งของ 2 สิ่งได้ด้วยเช่นกัน เมื่อสิ่งของที่มีประจุไฟฟ้าไม่สมดุลมีความเป็นบวกมากกว่า ไปสัมผัสเข้ากับสิ่งของที่มีประจุไฟฟ้าไม่สมดุลมีความเป็นลบมากกว่า จะเกิดการถ่ายเทประจุไฟฟ้าระหว่างกัน คล้ายกับแม่เหล็กที่ถ้าเป็นขั้วเดียวกันจะผลักกัน แต่ถ้าเป็นขั้วตรงข้าม (ขั้วบวก+ขั้วลบ) แม่เหล็กจะดูดกัน

แบบเดียวกันกับที่ช็อตใส่คนอื่นหรือไม่

เมื่อสิ่งของ 2 สิ่งมาเสียดสี (สัมผัสกัน) เช่น เวลาเดินห้าง เราก็จะแกว่งแขนไปมาโดนเสื้อผ้า หรือเวลาหวีผมช่วงหน้าหนาว อากาศแห้ง หวีก็จะเสียดสีกับเส้นผม ทำให้หวีสามารถดูดเส้นผมขึ้นมาตั้งชี้ฟูอย่างที่เราเคยเล่นกันสมัยเด็ก

ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นได้บ่อยและชัดเจนเวลาที่เราไปเดินห้างสรรพสินค้า เมื่อเราเข้าไปใกล้กับเพื่อนที่เดินอยู่ด้วยกัน หรือบังเอิญไปเดินชนกับคนอื่นเข้า แล้วเกิดปฏิกิริยาขนแขนช็อตกันจนสะดุ้ง แสบ ๆ คัน ๆ เพราะระหว่างที่เดินอยู่ ทั้งเราและเพื่อนต่างก็แกว่งแขนตามธรรมชาติในการเดิน แขนก็จะเสียดสีอยู่กับเสื้อผ้าตลอดเวลา เมื่อเราและเพื่อนบังเอิญแขนชนกัน ไฟฟ้าสถิตที่เกิดจากการเสียดสีของแขนกับเสื้อผ้าจึงถ่ายเทหากันระหว่างเรากับเพื่อน

ซึ่งไฟฟ้าสถิตสามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่ ทุกเวลา แต่แนวโน้มการเกิดไฟฟ้าสถิตจะมีโอกาสเกิดได้มากขึ้นเมื่ออยู่ในที่ที่มีความชื้นต่ำ อากาศแห้ง อยู่ในที่ที่ทั้งแห้งและเย็น หรือในช่วงฤดูหนาว เพราะประจุไฟฟ้าจะถ่ายเทได้ดีในที่ที่อากาศแห้ง และจะช็อตสะดุ้งแรงขึ้นไปอีกหากไปสัมผัสเข้ากับสิ่งที่เป็นโลหะที่นำไฟฟ้า

โซ่เล็ก ๆ ที่รถเข็นในห้างสรรพสินค้า 

ธรรมชาติของไฟฟ้า เมื่อเกิดการถ่ายเทประจุกันจะลงสู่ดินเสมอ กรณีเดียวกันกับที่เวลาเกิดฟ้าผ่าแล้วผ่าลงดิน เมื่อเราอยู่ในห้างสรรพสินค้า เราก็จะเดินแกว่งแขนจนเสียดสีกับเสื้อผ้าอยู่ตลอดเวลา ทำให้เกิดไฟฟ้าสถิต เมื่อเอื้อมมือไปแตะรถเข็นในห้างแล้วบังเอิญไปโดนบริเวณโลหะ จึงเกิดการถ่ายเทประจุไฟฟ้าดังเช่นที่อธิบายไปแล้ว นั่นจึงทำให้เราสะดุ้งโหยง เพราะรู้สึกเหมือนไฟช็อตเวลาสัมผัสรถเข็น

ฉะนั้น โซ่โลหะที่แขวนอยู่กับรถเข็น จึงมีหน้าช่วยถ่ายเทประจุไฟฟ้าที่เกิดและสะสมขึ้นที่รถ ให้ลงไปสู่พื้น ซึ่งโซ่เส้นเล็ก ๆ ที่ว่านี้จะทำหน้าที่แทนสายดิน ที่มักจะติดตั้งกับเครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้าน แต่ไม่ใช่แค่โซ่เล็ก ๆ นั้นเท่านั้น ที่ลดการเกิดไฟฟ้าสถิต แต่ที่จับรถเข็นที่เป็นพลาสติก และล้อรถเข็นที่เป็นยาง ก็มีหน้าที่เป็นฉนวนกันไฟฟ้า และลดการถ่ายเทประจุไฟฟ้าได้เช่นกัน

แต่ถ้ารถเข็นคันนั้นเกิดโซ่ขาด ไม่มีโซ่ หรือโซ่เส้นเล็ก ๆ ม้วนขึ้นมาไม่สัมผัสกับพื้น จะเป็นอัตรายเพราะไฟฟ้าสถิตไหม คำตอบคือ ไม่! แม้จะรู้สึกสะดุ้ง (และบางครั้งก็เจ็บนิดหน่อย) เพราะความดันสูง แต่ก็ไม่ได้เป็นอันตรายอะไรนอกเหนือไปจากสะดุ้ง ตกใจ และแสบ ๆ คัน ๆ เท่านั้น เนื่องจากกระแสไฟฟ้าที่เกิดขึ้นจากไฟฟ้าสถิตนี้ไม่ได้แรงมากพอที่จะทำอันตรายอะไรเราได้ ต่างจากกระแสไฟฟ้าที่เกิดจากการต่อวงจรไฟฟ้า

เราจะป้องกันการช็อตจากไฟฟ้าสถิตได้อย่างไรบ้าง

ไฟฟ้าสถิตที่เกิดขึ้นเมื่อเราสัมผัสรถเข็นโลหะในสภาพอากาศที่มีความชื้นต่ำ เราใช้วิธีถ่ายเทพลังงานจากรถเข็นลงสู่พื้น โดยอาศัยโซ่โลหะเล็ก ๆ เป็นตัวนำ ดังที่อธิบายไปแล้ว และด้วยไฟฟ้าสถิตมีโอกาสเกิดได้ดีมากในที่ที่อากาศเย็น ความชื้นต่ำ (แห้ง) และโลหะ (หรือสสารที่นำไฟฟ้า) ดังนั้น การป้องกันไฟฟ้าสถิตก็คือ พยายามหาวิธีถ่ายเทประจุไฟฟ้าในตัวก่อนที่จะไปสัมผัสเข้ากับสิ่งนั้น

หากเป็นช่วงหน้าหนาวที่อากาศเย็นและแห้ง ก็เพียงแค่รักษาความชุ่มชื้นไว้ อย่าปล่อยให้ผิวแห้ง ดื่มน้ำให้มากขึ้น ทาโลชั่นกันผิวแห้ง รวมถึงไม่ควรใส่เสื้อผ้าขนสัตว์ ผ้าใยสังเคราะห์ หรือโพลีเอสเตอร์ เพราะผ้าเหล่านี้เป็นตัวนำไฟฟ้าได้ง่ายมากหากเสียดสีกับร่างกายที่แห้งอยู่แล้ว แล้วสวมรองเท้าพื้นยาง

หากเป็นรถเข็นในห้างสรรพสินค้าที่ไม่มีโซ่ ก็พยายามหลีกเลี่ยงการสัมผัสกับโลหะ แล้วไปจับบริเวณที่เป็นพลาสติกแทน เพราะพลาสติกเป็นฉนวนไฟฟ้า (ไม่นำไฟฟ้า)

หรืออีกวิธี คือพยายามหาวิธีถ่ายเทประจุไฟฟ้าในตัวลงดินไปก่อน เช่น ก่อนจับประตูบ้านก็ใช้ข้าวของที่มีในตัว (ที่ไม่นำไฟฟ้า) ไปสัมผัสลูกบิดก่อน แล้วค่อยใช้มือจับ หรือถ้าไฟฟ้าสถิตเกิดขึ้นเวลาจะเปิดประตูรถ ก็ให้เอามือแตะพื้นก่อน เพื่อถ่ายเทประจุไฟฟ้าลงพื้นไปก่อน

ข้อมูลบางส่วนจาก Lighthing Bug Electric